Medicijnen maken brokken

Jaarlijks sterven er tientallen mensen in het verkeer doordat ze onder invloed van medicijnen zitten te suffen achter het stuur....

door Deborah Lo-Fo-Wong

Dat alcoholgebruik brokken in het verkeer veroorzaakt, weet iedereen; minder bekend is het gevaar van geneesmiddelen en drugs op de weg. Toch overlijden hierdoor jaarlijks vijftig weggebruikers, wees wetenschappelijk onderzoek van de Universiteit Utrecht begin jaren negentig uit. Volgens farmacoloog dr. Han de Gier, die op de invloed van geneesmiddelen op de verkeersveiligheid is gepromoveerd, zou dit aantal inmiddels zijn verdubbeld.

Om het aantal slachtoffers terug te dringen is er een wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 op komst. Hierin worden een aantal drugs en medicijnen die de rijvaardigheid verminderen expliciet verboden. Artikel acht van de wet verbiedt momenteel wel het rijden onder invloed van stoffen waarvan men zou moeten weten dat zij het rijgedrag beïnvloeden. Maar in praktijk blijken veel gebruikers door deze formulering niet vervolgd te kunnen worden.

'Bijsluiters beschrijven niet altijd even helder het effect van een medicijn op het reactievermogen. Verdachten voeren dan aan dat zij niet op de hoogte waren van het schadelijke effect. Uit een proces-verbaal moet dan wel heel duidelijk blijken dat de automobilist niet in staat was tot behoorlijk besturen, anders wordt de zaak erg zwak en verdwijnt het procesverbaal in de prullenbak', zegt Cor Kuijten van het Korps landelijke Politiediensten.

'Ook moet nu nog worden aangetoond dat iemand slecht heeft gereden doordat hij medicijnen heeft gebruikt. Het probleem hierbij is dat je niet weet hoe iemand normaal rijdt. Hoezo traag?, is de reactie van een automobilist. Zo rijd ik altijd.'

De gele waarschuwingssticker op de medicijnverpakking blijkt bovendien weinig invloed te hebben op het laten staan van de auto.

Met de wetswijziging kan iemand straks strafrechtelijk beter worden aangepakt. Iemand die wordt verdacht van het rijden onder invloed van rijgevaarlijke stoffen, kan dan hoogstwaarschijnlijk naast een speeksel- of urinetest een bloedonderzoek verwachten.

Dat geneesmiddelengebruik in het verkeer inderdaad een probleem is, blijkt uit gegevens van het Nederlands Forensisch Instituut in Rijswijk. Dat onderzoekt jaarlijks drieduizend bloedmonsters van automobilisten die verdacht worden van rijden onder invloed. In 15 procent van de gevallen blijkt een verdachte hooguit 0,8 promille alcohol in zijn bloed te hebben, terwijl op basis van zijn rijgedrag wel meer wordt vermoed. In 80 procent van die monsters worden sporen van minstens één rijgevaarlijk medicijn of drug aangetroffen.

'Zo'n 10 procent van alle automobilisten gebruikt regelmatig medicijnen die het reactievermogen verminderen', zegt farmacoloog De Gier, tevens adviseur van de ministeriële werkgroep die de wetswijziging voorbereidt. 'Ongeveer 7 procent van de Nederlanders is dagelijks onder invloed van een dergelijk medicijn'.

De grootste boosdoeners in het verkeer zijn slaap- en kalmeringsmiddelen (benzodiazepinen), oudere, (tricyclische) antidepressiva en oudere middelen tegen allergische aandoeningen. 'Automobilisten onder invloed hiervan slingeren op de weg, reageren langzamer en vertonen tekenen van slaperigheid', zegt De Gier.

De kans dat iemand die een benzodiazepine slikt, een ongeluk op de weg krijgt, is volgens hem twee keer zo groot als die van een niet-gebruiker. Ter vergelijking: ook iemand die met een bloedalcoholconcentratie van 0,5 promille (de wettelijk toegestane limiet) achter het stuur kruipt, loopt twee keer zoveel kans op een verkeersongeval. De Gier: 'De maatschappelijke problematiek van alcohol- en geneesmiddelengebruik is wat betreft de risico's in het verkeer vergelijkbaar.'

Ouderen lopen volgens hem een verhoogd risico, omdat benzodiazepinen vooral aan hen worden voorgeschreven. Bovendien neemt hun lever- en nierfunctie af, waardoor de stof langzamer door het lichaam wordt afgebroken en dus langer in het bloed zit.

Naast geneesmiddelen vormen ook drugs een probleem op de weg. De Verenigde Verkeers Veiligheid Organisatie (3VO) wijst op de invloed van alle soorten drugs op het rijgedrag, zeker in combinatie met alcohol.

Harddrugs als XTC, speed en cocaïne maken volgens een notitie van 3VO overmoedig en geven de gebruiker een onterecht wakker gevoel. Heroïne en methadon tasten het reactievermogen aan en maken suf. En softdrugs als cannabis en paddo's beïnvloeden het waarnemingsvermogen en maken van 'echte auto's voor het gevoel speelgoedautootjes'.

De Gier onderkent het drugsprobleem. Hij benadrukt echter het belang om ook maatregelen op het gebied van geneesmiddelen te nemen, omdat die groep gebruikers op de weg veel groter is dan het aantal drugsgebruikers.

Naast de wetswijziging pleit hij ook voor een selectiever voorschrijven van medicijnen door artsen en meer begeleiding door apothekers. 'Voor veel middelen bestaan er goede alternatieven die de rijvaardigheid niet of veel minder beïnvloeden', zegt hij. 'Ook moeten artsen bij ouderen gebruik maken van een lagere dosis benzodiazepine als het niet anders kan en dan het liefst een kortwerkend middel zonder werkzame afbraakproducten. Hoe hoger de voorgeschreven dosis, hoe groter de kans is op een ongeluk in het verkeer.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden