Interview

Mediawetenschapper: ‘Tekst manifest typisch voor internetforum 8chan’

Het manifest dat Christchurch-schutter Brenton Tarrant op Twitter plaatste om zijn terreurdaad in Nieuw-Zeeland aan te kondigen, is doorspekt met bekende grappen van internetfora 4chan en 8chan. Op deze laatste website is de aanslag massaal bejubeld.

Een afbeelding die bij een post van Tarrant op 8chan stond.

Het is duidelijk dat Tarrant een ingewijde van 4chan en 8chan is, zegt Marc Tuters, een Canadese mediawetenschapper verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Hij heeft veel onderzoek gedaan naar 4chan en 8chan. Wat is volgens hem het verband tussen deze digitale fora en de aanslag?

Waarom gebruikt Tarrant zoveel grappen en memes in zijn manifest?

‘Op 4chan en 8chan is dat niet uitzonderlijk. Op beide sites gaan allerlei ideeën rond vanuit een extreem-rechtse en nationaal-populistische hoek, die vermengd worden met internetslang en verwijzingen naar internetcultuur. Het troebleert de grens tussen wat serieus is, en wat maar een grap is.’

Wat voor een ideeën leest u tussen de grappen door in Tarrants manifest?

‘In dit geval draait het om het idee dat de pan-Europese identiteit bedreigd wordt door moslims en joden. Een soort middeleeuws narratief, een strijd tussen volkeren. Dat zag je in dat manifest. Er zat een foto in van Tarrants geweer, waar hij verwijzingen op had geschreven naar bijvoorbeeld een veldslag uit 732 waar Europese troepen een moslimleger versloegen. Hij verwees ook naar een bekend neonazi-motto: ‘We must secure the existence of our people and a future for white children.’’

Is het verhaal van volkerenstrijd gangbaar op 4chan en 8chan?

‘Het komt voort uit een simpel antagonisme, een wij-versus-zij-gevoel, wat op deze websites ingezet wordt om het gevoel van gemeenschap te versterken. Op 4chan en 8chan zijn gebruikers anoniem, dus ze ontlenen hun identiteit en gemeenschapsgevoel niet aan gedeelde eigenschappen, maar aan het uitdrukken van wie ze vooral niet zijn en welke groepen de outsiders zijn. Helaas is dat een van de snelste, makkelijkste manieren om een gemeenschapsgevoel te kweken: je kiest een vijand en blijft dat benadrukken.’

Als je door 4chan en 8chan scrollt, met name de beruchte /pol-kanalen, zie je veel extreem antisemitische, racistische en islamofobe posts. Tarrant valt hierbij niet uit de toon. Zijn de gebruikers op deze websites extremistisch?

‘Wat heel belangrijk is om te onthouden: de meeste van deze posts worden geschreven op een manier waardoor ze plausibel kunnen worden opgevat als ironisch, schertsend en niet-serieus. Het is mogelijk op deze fora iets heel extreems te zeggen, zoals: ‘De Joden hebben het gedaan!’ Maar dat wordt dan ogenschijnlijk met een knipoog gezegd, wat de websites complex maakt. Je weet dus nooit of iemand een serieuze antisemiet of moslimhater is, of een spelletje speelt. Wat we echter leren van de vreselijke tragedie van vandaag is dat het voor tenminste een deel van de mensen op 4chan en 8chan menens is. Dit vernietigt ook de manier waarop velen deze ‘grappen’ verdedigen, als ‘maar’ een grap. Er zitten echte consequenties aan verbonden.’

Waarom bieden 4chan en 8chan ruimte voor dit soort ‘humor’?

‘4chan, de oorspronkelijke site, begon als een forum over Japanse anime en manga. Het is volledig anoniem, gebruikers hebben niet eens een eigen account. Daarnaast worden posts en comments constant verwijderd, wat de site een tijdelijk karakter geeft. Hier komt een geheel eigen meme-cultuur uit voort. Gebruikers moeten hun status als een ‘insider’ aantonen door constant verwijzingen te maken naar memes die populair zijn op het forum, en om niet meteen te verdwijnen in de eindeloze stroom aan nieuwe posts en comments moet je steeds creatiever en extremer worden. Dit verklaart ook dat veel hedendaagse populaire memes oorspronkelijk van 4chan komen. Een populair kanaal was op gegeven moment /pol, bedoeld voor politiek incorrecte discussies. Ook daar gold: hoe extremer, hoe zichtbaarder. Daardoor was geen enkele grap ‘te erg’. Op gegeven moment verbood de eigenaar van 4chan discussies over een bepaald onderwerp, Gamergate. Dat was een fenomeen waarbij anonieme gamers zich online verenigden tegen wat zij zagen als de invloed van feminisme op games. Een groep 4channers was het oneens met het verbod op Gamergate-discussies en besloot te verhuizen naar hun eigen kopiewebsite, 8chan. Zonder ‘baas’ om de onderwerpen in de gaten te houden, werden de discussies op 8chan aldoende nog extremer en heftiger.’

4CHAN EN 8CHAN

4chan is een forumwebsite die al vanaf 2003 bestaat. Op internet geldt de site als bepalend voor de zogeheten ‘meme-cultuur’. Veel vaste internetgrappen begonnen er. In 2013 werd 8chan opgericht als een alternatief voor 4chan. De berichten op 8chan waren al snel extremer van aard omdat de oprichters niet willen controleren wat er gepost wordt. Op 8chan wordt zodoende bijvoorbeeld vrijelijk links geplaatst naar kinderporno, waardoor Google besloot 8chan te verwijderen uit de zoekresultaten. 8chan is ook berucht als de geboorteplaats van de complottheorie QAnon. Gelovers daarin denken dat Donald Trump een uitverkoren supergenie is, die achter de schermen strijdt tegen een netwerk van pedofielen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.