Mediacratie bestaat niet

Sinds zijn verkiezing had aan seks verslaafde politicus geprobeerd zijn lichaam te controleren, 'uit te zetten', zoals hij het noemde....

Waar kwam die adembenemende, bijna zelfdestructieve roekeloosheid vandaan bij Bill Clinton? Waarom riskeerde deze zeer intelligente politicus zijn presidentschap voor een avontuurtje met de stagiaire Monica Lewinsky? Was het hoogmoed, het idee dat hij er altijd weer mee weg kwam? De Amerikaanse publicist Haynes Johnson stelt de vraag in zijn boek The Best of Times en verdwaalt bij het zoeken naar het antwoord in het duister van Clintons persoonlijkheid.

Clinton was niet de eerste politicus die zich met zijn seksuele escapades in de nesten werkte en ook niet de laatste, gezien de deconfiture van de Amsterdamse wethouder Rob Oudkerk. Tussen de twee affaires bevindt zich een oceaan aan verschillen maar er zijn parallellen. Johnsons vraag naar het waarom is in Oudkerks geval net zo prangend. En verder is er de opwinding, waarmee dit soort schandalen gepaard gaat, want waar seks en politiek met elkaar in aanraking komen, ontstaat al gauw een knetterende kortsluiting.

Hoewel men, geconfronteerd met alle ontluisterende details, heimwee krijgt naar de versluierende hypocrisie van de 19eeeuwse bourgeois-samenleving, weten we dat dit onmogelijk is in de moderne, door massa en media opgejaagde democratie. De pers hoeft maar ergens lucht van te krijgen of ze gaat spitten. En als ze iets blootlegt, wordt de zondige politicus meedogenloos de morele maat genomen.

Dat leidt steevast tot verwijten van politici dat de pers inbreuk maakt op hun privven, maar ze vergeten dat zij zelf de grens tussen privn publiek hebben laten vervagen. Wie op het ene moment de talkshows afstroopt om het kijkers-en kiezersvolk te laten zien wat voor een 'je-jijjouw-ende' toffe peer hij wel niet is, moet op het moment dat hij in opspraak komt niet denken dat hij het gordijntje van de poppenkast weer kan sluiten.

Natuurlijk mag dit voor de media geen vrijbrief zijn zich onbeperkt toegang te verschaffen tot het privomein van politici. Er zijn al genoeg misverstanden over hun invloed. Zo suggereerde de Amsterdamse PvdA-fractie dat de media steevast de (al-)machtige hoofdrolspeler zijn in de moderne moraliteitsspelen: naar believen zouden zij politici omver kunnen kegelen. 'Vandaag Oudkerk, morgen ik, want wie is er zonder zonden?'Dit is echter een overschatting van de macht van de media. Als er niets is, kunnen zij er ook niets van maken. De recente zaak van een hoge justitie-ambtenaar viel dood, hoezeer twee bladen daar ook aan trokken.

Als het gaat om de werkelijke krachtsverhoudingen, is de Lewinsky-affaire heel leerzaam. Clinton was met zijn gedrag de hoofdschuldige, door Linda Tripp kwam het naar buiten en de Republikeinen pookten de boel flink op, samen met de speciale aanklager Kenneth Starr, die op zijn beurt een faustiaans pact (aldus Johnson) had gesloten met de media. Verlustigd publiceerden die alle gelekte informatie.

Clinton wankelde, 140 (!) kranten eisten zijn aftreden. Hij overleefde echter omdat het Amerikaanse publiek weliswaar zijn gedrag veroordeelde maar hem tegelijkertijd zag als de archetypische betrapte echtgenoot die met zijn broek op de enkels zijn toevlucht had genomen tot banale leugentjes. Een meerderheid van de Amerikanen vond dat niet ernstig genoeg voor een constitutionele crisis, waarna de Senaat inbond. De media hadden invloed op de intensiteit van het schandaal, maar bij het begin, het verloopen de ontknoping vervulden zij een volgende rol. In het geval-Oudkerk hadden de media meer invloed, met Parool-columniste Heleen van Royen als de 'Linda Tripp' van het Nederlandse schandaal. Alleen gaf zij niet de doorslag. De loslippige Oudkerk stond zelf aan de basis van de fatale kettingreactie. En het vonnis werd voltrokken door zijn eigen PvdA-fractie. Door de politiek.

Zij concludeerde dat een wethouder die naar de Theemsweg ging, broedplaats van gedwongen prostitutie en onveilige seks, zijn geloofwaardigheid jegens het publiek had verloren en daarmee zijn effectiviteit.

Dit alles leert dat de mediacratie niet bestaat en ook nooit zal bestaan. In de democratie ligt de macht in laatste instantie bij politiek en publiek. Altijd zal het aan de politiek zijn om de laatste afweging te maken: kunnen we dit democratisch verantwoorden, voor de kiezers? De Senaat vond van wel inzake Clinton, de PvdA meende van niet inzake Oudkerk. Laat haar dan ook niet laf wegduiken voor haar verantwoordelijkheid wanneer zij corrigerend optreedt als een van haar wethouders wel erg ver van het ideaal van Wibaut is afgedreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden