Media zitten in een spagaat als het gaat om terrorisme

De leider van Labour, Jeremy Corbyn, heropende vrijdag de campagne voor de Britse parlementsverkiezingen van 8 juni met een toespraak in Londen. Daarin zei hij onder meer dit: 'Een geïnformeerd begrip van de oorzaak van terrorisme is een essentieel deel van een effectief antwoord waarmee de veiligheid van ons volk wordt beschermd, een antwoord dat terrorisme bestrijdt in plaats van het voedt.' In de speech legde hij een verband tussen de aanslag in Manchester en de War on Terror.

Het Conservatieve kanon Boris Johnson noemde Corbyns woorden 'monsterlijk'. Het was een reactie die je ook elders tegenkomt: elke poging tot rationele analyse van terreur wordt onmiddellijk gezien als het goedpraten ervan. Het is een nieuwe vorm van politieke correctheid om alles wat ook maar in de verste verte riekt naar verklaring te beschouwen als slap westers relativisme - elke verklaring op deze na: de islam is een gewelddadige godsdienst. Wat de consequenties van die simpele verklaring zijn, blijft meestal in het midden, maar laat zich raden: weg ermee.

Toch is er geen andere weg dan die van de ratio. Elke vraag die ons mogelijk dichter bij een antwoord kan brengen, is toegestaan. Elke poging de ware aard en de diepere achtergronden van het terrorisme te doorgronden, is nuttig. Wie het monster wil verslaan, moet begrijpen wat het drijft. Het kan evenmin kwaad de feiten omtrent terrorisme in de westerse wereld nuchter op een rijtje te zetten. Niet om een afschuwelijke daad te relativeren, maar wel om haar in perspectief te plaatsen en de angst die eruit voortvloeit te matigen.

'We moeten dapper genoeg zijn om toe te geven dat de War on Terror eenvoudig niet werkt', zei Corbyn. De empirie laat zien dat hij gelijk heeft, maar het is niet wat de voorstanders van de simplistische aanpak willen horen. Vermoedelijk omdat ze geen andere weg zien dan die van bommen. 'De vernietiging van IS', 'het wegvagen van de terroristen': het lijken aantrekkelijke opties. Mits ze zouden werken, wat niet zo is, al was het maar omdat je met een bom in Syrië geradicaliseerde jongeren in Zuid-Manchester niet treft.

Begrip voor de daad van Abedi is bizar, maar het helpt als je begrijpt hoe hij zo godsdienstwaanzinnig werd dat er massamoord uit voortvloeide. Hij hield van cricket, rookte graag jointjes, was fan van Man United en studeerde. Tot het zoeken naar zijn identiteit - ook niks bijzonders voor een adolescent - hem in de richting van IS duwde. Hoe kon dat gebeuren?

Corbyn van Labour. Beeld epa

Premier May zal vandaag bij de G7 de rol van de social media aan de orde stellen. Volgens haar verschuift de strijd tegen terrorisme 'van het slagveld naar internet'. Dat is een zinnige waarneming. Hoe kun je de open westerse samenleving beschermen en tegelijkertijd de invloed van haatpredikers op internet en in sommige moskeeën bestrijden? Hoe verlos je de samenleving van degenen die haar vrijheid misbruiken om beïnvloedbare jongeren te rekruteren? Het antwoord op die vraag is vermoedelijk even genadeloos als een besluit tot bombarderen, maar wel veel ingewikkelder.

In Trouw kwam deze week de Leidse terreurexpert Jelle van Buuren aan het woord. Hij sprak in verband met de aanslag in Manchester van 'terreurinflatie'. Om met het moorden voldoende aandacht te blijven genereren en het beoogde doel - het zaaien van angst - te blijven bereiken, zouden de terreurstrategen van IS steeds gruwelijker methoden en doelwitten kiezen. We weten niet of dat echt zo is, maar het zou goed kunnen, de denkers achter de terreur zijn gewetenloos tuig.

De waarneming van Van Buuren brengt ons onvermijdelijk bij de rol van de media - het is een vorm van lui denken die buiten beschouwing te laten. Media zitten in een gecompliceerde spagaat. Ze kunnen de terreurdaad moeilijk negeren, maar spelen door de gretigheid waarmee ze erover berichten gehoorzaam de rol die in de scenario's van de terreurstrategen voor hen is uitgetekend. Dat moeten we niet wegwuiven als onzin, want het is een feit. We moeten nadenken over welke consequenties we daaruit trekken.

We moeten voor een oplossing aan onze intelligentie de voorkeur geven boven de emoties van de onderbuik, daar komt het op neer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden