McClaren: elke dag een betere trainer

De in Engeland verketterde bondscoach Steve McClaren heeft zich bij FC Twente opgericht. 'Je leert alleen van tegenslag.'

Eerlijkheid, respect en vertrouwen, dat is waar het om gaat. Voor iedere coach, waar ook ter wereld, op welk niveau dan ook. Het zijn de drie sleutelwoorden van Steve McClaren die, om dat te onderstrepen, steeds met een wijsvinger tegen de tafel tikt zodat elke term dezelfde aandacht krijgt.

Op het trainingscomplex van FC Twente in Hengelo krullen de mondhoeken van de Engelse coach (47) omhoog als hij zijn tijd bij Oxford United memoreert, de club waar hij werkte van 1989 tot 1992. Wat deed ik er eigenlijk niet, vraagt hij zich af. Om die zelf opgeworpen vraag ook meteen maar te beantwoorden.

‘Ik runde die club. Ik trainde de jeugd niet alleen, maar reed in een busje met ze door het land. Ik had een krik achterin liggen, zodat ik de banden kon verwisselen.’

Als de jeugdwedstrijd was afgelopen, reed hij zijn jongens terug naar Oxford, zodat hij het veld direct op kon stappen om het eerste team te leiden. ‘En dat was nog niet alles, want ik moest de reserves, die ik eveneens onder mijn hoede had, nog voorbereiden op hún wedstrijd.’

Geweldige opleiding
Soms speelde hij zelf mee met de reserves. ‘Op een zaterdag waren er zo veel geblesseerden bij het eerste elftal dat ik ook met hen meedeed. Het was een geweldige opleiding. Daarom zeg ik altijd: het maakt niet uit waar je traint, je moet je uren maken. Vergeet het anders maar.’

Dat hield hij zichzelf voor als coach van Oxford United. Maar ook bij Manchester United, waar hij de rechterhand was van Alex Ferguson, bij Middlesbrough, het Engelse nationale elftal en ook bij FC Twente heeft die wijsheid hem niet verlaten.

Volhardend
Rest de vraag hoe de voormalige bondscoach van Engeland eigenlijk terecht is gekomen bij FC Twente. Nou, voorzitter Joop Munsterman was erg volhardend. ‘Nadat ik met Joop had gesproken over zijn visie en het stadion had gezien, dacht ik: yeah, I like that.

‘Daarna zag ik het team in de play-offs tegen Ajax spelen en bekeek ik wat video’s van andere wedstrijden en dacht: that’s a good little team. Ik heb ook altijd in het buitenland willen coachen en de dingen iets anders willen aanpakken.’

Formidabel seizoen
Bij FC Twente, dat onder zijn voorganger Fred Rutten al uitstekend presteerde en na de play-offs zelfs doordrong tot de voorronde van de Champions League, maakt de Engelsman een formidabel seizoen door. De ploeg is tweede in de eredivisie, speelt later deze maand de halve finale van de KNVB-beker (tegen NAC) en reikte in de UEFA Cup net niet tot de achtste finales.

Het voortreffelijke spel ontging ook Johan Cruijff niet, die McClaren complimenteerde voor het feit dat hij zijn ploeg in de Nederlandse geest laat spelen, met vleugelspitsen dus.

‘Er stond al een erg goed team. In dat opzicht heb ik geluk gehad’, reageert de coach. ‘Alles werkte hier op de manier waarop ik wil dat het werkt, dus waarom zou ik iets veranderen? Ik wilde niet binnenkomen en zeggen: dit is de Engelse aanpak, zo gaan we het doen. Ik heb me hier misschien meer ontwikkeld als manager dan als trainer.’

Gesetteld
Hij heeft zich gesetteld in een plaatsje nabij Enschede, een bewuste keuze voor rust en afzondering. Geregeld reist hij naar Engeland om zijn vrouw en drie zonen (van 21, 16 en 12 jaar) te bezoeken.

Een van hen adviseerde hem juist voor Twente te kiezen. ‘Toen hij het stadion zag, zei hij: pap, je moet deze baan nemen. Gedeeltelijk is hij verantwoordelijk voor mijn komst naar Nederland. Natuurlijk had ik mijn twijfels, omdat ik mijn gezin voor het eerst niet bij me kon hebben. Daarom duurde het zo lang voor ik de baan aannam.’

Balbezit
De Engelse sfeer rond wedstrijden in Enschede, waar voor aanvang altijd You’ll never walk alone wordt gezongen, voelt vertrouwd aan. ‘Maar het verbaast me dat mensen trots komen melden hoeveel balbezit we hebben gehad. Daarmee win je toch geen wedstrijd?

‘Ik zeg niet dat het Nederlands voetbal in dat opzicht nog veel moet leren, maar de balans zou wat beter kunnen zijn. Je kunt wel goed verzorgd voetballen, maar ik heb ze hier gezegd dat het mij uiteindelijk gaat om het winnen. Possession (balbezit) is koning in Nederland. In Engeland geldt dat voor position: in welk strafschopgebied moeten we de bal hebben?’

Instemmend knikt hij bij de suggestie dat trainers die zelf geen grote spelerscarrière hebben gehad, harder werken om een goede coach te zijn, omdat ze meer willen leren. ‘Ik denk dat daar wel iets inzit. Maar als je een topcoach wilt zijn, of je nu een gemiddelde speler was, een goede of een topper, moet je hard aan de slag: 24 uur per dag, zeven dagen per week.’

Middelmatig
De middenvelder McClaren, die voor een handvol bescheiden clubs speelde, was naar eigen zeggen middelmatig. Hij wist daarom dat hij zware arbeid zou moeten leveren als hij een voetbalmanager van betekenis wilde worden.

‘Een coach moet een spons voor kennis zijn. Toen ik net begon, las ik veel boeken over andere landen en andere sporten. Het intrigeerde me altijd wat coaches in Amerika deden, hoe ze omgingen met miljonairs.

‘De Premier League ontwikkelde zich ook in die richting. Dat is de toekomst, dacht ik. Hoe ga je om met miljonairs? Hoe motiveer je ze? En hoe laat je ze optimaal renderen? De Amerikanen deden dat al tijden, dus heb ik hen vooral bestudeerd.’

Monomaan
Zijn devote aanpak en zijn haast monomane manier van werken bleven niet onopgemerkt. De beginnende coach die bij Oxford United bijna te weinig uren in een dag vond om zijn aanwezigheid op alle terreinen te doen gelden, werd in 1999 door Manchester United gevraagd om Alex Ferguson te assisteren, als opvolger van Brian Kidd. Hij werkte toen nog als assistent-coach bij Derby County.

Het aanbod kwam als een complete verrassing. ‘Ik wist ook niet hoe ik me moest voorbereiden. Ik kreeg het telefoontje en drie dagen later stond ik op Old Trafford. Hoe ik daar terechtkwam? Geen flauw idee. Het was in elk geval geen vraag die ik aan Sir Alex stelde: waarom ik?’

Onbekend
McClaren was destijds zó onbekend, dat voorzitter Martin Edwards hem introduceerde als Steve McClaridge. ‘De eerste vijf maanden waren de zwaarste van mijn leven. Ineens mocht ik werken met de beste spelers van de wereld die op weg waren naar het winnen van de treble (landskampioenschap, FA Cup en Champions League).

‘Zij zullen hebben gedacht: wie is Steve McClaren? Geen grote naam in het voetbal, geen grote naam als coach. Dus moest ik erg hard mijn best doen om geaccepteerd te worden en hun respect en vertrouwen te verdienen.’

Problemen
De spelers testten hem geregeld. ‘Elke dag, in elk mogelijk opzicht. Dan moet je jezelf zijn. Manchester United is een eerlijke club waar mensen accepteren dat het een zware en harde omgeving is, omdat het zo competitief is. Sir Alex zei tegen me: zoek geen confrontatie, er zal genoeg op je pad komen, dus ga niet op zoek naar problemen. Dat was een goed advies, want problemen zoeken jou.’

Na de stoomcursus topmanagement van Ferguson was het voor McClaren tijd zelf zijn geluk te beproeven. Hij ging aan de slag bij Middlesbrough. Die club leidde hij naar winst in de League Cup en naar de eindstrijd van de UEFA Cup.

Communiceren
Bij Middlesbrough werkte hij met de Nederlanders Zenden, Hasselbaink, Boateng en Reiziger. Zij beïnvloedden zijn manier van denken. ‘Nederlanders zijn tactisch erg goed en hun begrip van het spel is sterk ontwikkeld. En ze hebben een mening die ze altijd uiten. Daar houd ik van. Communiceren met spelers is belangrijk, het is de sleutel tot alles.’

Dat hield hij de spelers van FC Twente ook voor, toen de club dit seizoen voor het eerst negatief in het nieuws kwam. Aanvaller Arnautovic werd door een tegenstander van Willem II (Kargbo) beschuldigd van racisme. Hoewel de zaak met een sisser afliep, dient zijn selectie lering te trekken uit de onrust die ontstond.

Schijnwerpers
‘Nu weten jullie dat je in de schijnwerpers staat, heb ik ze voorgehouden. Voorheen was het zo dat het geen enorm issue was als er bij FC Twente iets gebeurde. Nu is dat wel het geval. Daarmee moeten ze leren omgaan.

‘Elke keer dat ze een boete krijgen voor te hard rijden, steeds als ze wat gaan drinken, zelfs als ze bij de kapper zitten, weet iedereen dat. Ze zijn geen little FC Twentie meer. Ze moeten voorzichtig en professioneel zijn, want ze dragen verantwoordelijkheid.

‘Ik begrijp dat, want ik heb de lange weg afgelegd van Oxford United naar de Engelse ploeg. Dan leer je het verschil kennen tussen anoniem over de snelweg rijden en op diezelfde weg rijden in het besef dat mensen met je meekijken.’

Bondscoach
Nu we toch zijn aangekomen bij zijn minst favoriete onderwerp, voelt McClaren zich niet bezwaard terug te blikken op zijn mislukte campagne als bondscoach. In de kwalificatiereeks voor het EK van 2008 volstond een gelijkspel tegen Kroatië, maar in de stromende regen verloor Engeland op Wembley de wedstrijd, en McClaren zijn baan.

Toen hij begin dit seizoen terug was in Londen, omdat FC Twente in de voorronde van de Champions League aan Arsenal was gekoppeld, werd hij in het Emirates-stadion herinnerd aan die tragische episode uit zijn loopbaan. Hij werd opnieuw beschimpt.

‘Ervaring leert je daarmee om te gaan, want dat is voetbal’, zegt McClaren. ‘Je wordt geprovoceerd, mensen zullen daar niet mee ophouden. Daar moet je mee om kunnen gaan.

‘Toen David Beckham met een rode kaart van het veld werd gestuurd tegen Argentinië, tijdens het WK van 1998, werd hij bij terugkomst in Engeland door iedereen veroordeeld. Hij toonde karakter door zich daar overheen te zetten. Daarom houd ik mijn spelers voor dat ze sterk moeten zijn en zich kunnen afsluiten, zodat ze zich kunnen focussen op hun werk.’

Hoofd stoten
Volgens McClaren kan het overigens geen kwaad je hoofd een keer flink te stoten. ‘Je leert alleen van tegenslag. De goede tijden? Daar word je niet echt wijzer van. Het kostte mij nooit moeite om in slaap te vallen, maar voor mijn gezin was het zwaar.’

Wonderlijk genoeg besloot hij wel in te gaan op de invitatie van BBC Radio 5 Live om als analist aan te schuiven tijdens het laatste EK. Die beslissing leidde tot een storm van kritiek.

‘Ik dacht: waarom zou ik me verstoppen? Als ik was weggebleven, hadden mensen gezegd: ah, kijk, hij blijft weg. Wat je ook doet in management, er is altijd iemand die er iets op aan te merken heeft. Zolang je zelf maar weet waar je staat, is er niets aan de hand.’

SteveMcClaren (ANP)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden