'Maxime Verhagen was een slechte rat, bij nader inzien'

Maxime Verhagen dacht dat de rat een rattenvanger was geworden. Dat bleek een fatale vergissing, schrijft columnist Bert Wagendorp.

Maxime Verhagen (2eL) bedankt Jan Peter Balkenende tijdens het CDA voorjaarscongres, februari 2011. Beeld anp

Maxime Verhagen wordt geen leider van het CDA. Hij zit, zegt hij in een interview in Elsevier, 'met een imago dat steeds tegen het CDA wordt gebruikt'. Dat is een interessante waarneming, die nadere analyse verdient.

Wat is het imago waarover Verhagen spreekt? Kortgezegd: dat van een rat. Dat is niet mijn kwalificatie, maar die van Jacques Tichelaar, vroeger een belangrijke PvdA'er die tegenwoordig als commissaris van de koningin in Drenthe zijn intrek heeft genomen in een hunebed en van wie we dus nooit meer iets vernemen.

Na de formatie van het laatste kabinet-Balkenende, in 2007, omschreef Tichelaar zichzelf en zijn collega-onderhandelaar Maxime Verhagen in een gesprek in Buitenhof trots als ratten. Het was nog in de tijd dat het boekje Hoe word ik een rat (de kunst van het konkelen en samenzweren) bij honderdduizenden over de toonbank ging. Tichelaar had daaruit kennelijk de conclusie getrokken dat rat een eretitel was. Bij Tichelaar zelf had ik zo mijn twijfels over de omschrijving, hij leek me meer een niet zo bijdehante cavia. Een echte rat noemt zichzelf ook nooit een rat. Maar bij Maxime dacht je meteen: klopt, héle goeie rat, verzot op konkelen en samenzweren.

En nu is dat imago hem dus noodlottig geworden. Maxime beseft dat je het imago van rat met geen mogelijkheid kunt omzetten naar dat van betrouwbare Vader des Vaderlands, onder wiens leiding het CDA weer veertig zetels krijgt en het premierschap kan opeisen.

Dat had ik hem meteen wel kunnen vertellen, maar een van de kenmerken van de rat is dat hij zijn eigen manipulatieve kwaliteiten schromelijk overschat. Maxime Verhagen dacht dat het kat in 't bakkie was toen op het roemruchte CDA-congres van oktober 2010 de schuimbekkende Camiel Eurlings zijn eeuwige trouw aan hem had gesalueerd ('Maxime, chapeau!') en een warm applaus van de getrouwen op hem neerdaalde. De alleenheerschappij binnen het CDA leek binnen bereik, net als de rechtse koers die Verhagen voor de partij in gedachten had, voluit in het spoor van Wilders.

Dat was het moment van de fatale vergissing: Maxime Verhagen dacht dat de rat een rattenvanger was geworden. Dat waanidee werd nog versterkt nadat de partij zijn verleidelijke fluittonen was gevolgd op het dwaalpad naar de gedoogcoalitie met de PVV.

In juni 2011 hield Verhagen de speech die zijn leiderschap definitief had moeten vestigen. Die begon nog veelbelovend met de zin 'We leven in een tijd van onbehagen'. Maar nadat hij, alvorens de zaal te bedanken, zijn laatste woorden had uitgesproken ('En dan is het zijn van een volkspartij het beste wapen tegen populisme') wist je dat de rat in een verward verhaal over het CDA als een soort PVV-light met wijwatergeur zijn eigen doodvonnis had uitgesproken.

Slechte rat, bij nader inzien.

Wat moet Verhagen nu? Kan hij nog drie jaar een aangeschoten vicepremier blijven? De post van gouverneur van Limburg is net vergeven, veel meer dan Prins Carnaval van Maastricht zit er voorlopig niet in. Misschien heeft Camiel nog een baantje voor hem bij de KLM.

Politieke carrières, zeggen ze, eindigen altijd in tranen. Bij Maxime Verhagen is het einde een tranendal. Als minister van Economische Zaken een soort onzichtbare schim en slaafse voorman van de kernenergielobby, als leider zijn partij voorgegaan naar een dieptepunt in de polls. En tot slot ook nog door het ijs gezakt als rat, zijn enige echte claim to fame.

En nu verlaat de rat het zinkende schip.

Bert Wagendorp is columnist van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden