Máxima's blijde inkomst

Prins Claus begon in 1965 onmiddellijk na de verloving met Beatrix aan zijn kennismaking met de samenleving. Maar rond Máxima Zorreguieta heerst sinds 30 maart een nieuwe 'radiostilte'....

WAAR IS Máxima? Sinds haar overrompelende presentatie tijdens de verlovingsaankondiging op 30 maart heeft de levensgezellin van prins Willem-Alexander zich niet meer in het openbaar laten zien. De door premier Wim Kok afgekondigde 'radiostilte' in de maanden voor die gedenkwaardige vrijdag, lijkt stilzwijgend te zijn hernomen.

Toch is er veel gaande in de coulissen van de monarchie. In rap tempo wordt een intensief inburgeringsprogramma voor Máxima in elkaar gezet. De kaartenbak die zich heeft gevormd voor de koningsopleiding van de kroonprins, wordt ook geraadpleegd voor de speurtocht die Máxima gaat ondernemen in de Nederlandse maatschappij.

Na de zomer zal Máxima met Willem-Alexander eendaagse bezoeken brengen aan de twaalf provincies. Het wordt 'twaalf keer Koninginnedag', zegt een hoffunctionaris. De burgemeester van Leeuwarden - de provincie waar Beatrix en Claus in 1965 hun tournee begonnen - liet zich eerder al ontvallen dat politici, bedrijfsleven en culturele instellingen zich op die dagen aan het verloofde paar presenteren. Overigens is die premature mededeling aan het hof geboekstaafd als 'een indiscretie'.

In de rondgang moet Máxima duidelijk worden welke onderwerpen in de provincies spelen en met welke problemen de Nederlandse samenleving worstelt. Nog voor de zomer staat haar een ontmoeting met de Staten-Generaal en het kabinet te wachten.

PvdA-Kamerlid Peter Rehwinkel: 'Het contact met de volksvertegenwoordiging moet niet beperkt blijven tot officiële gelegenheden. Een meer inhoudelijke kennismaking ligt voor de hand, zoals die ook bij Claus heeft plaatsgevonden.' Voor het inburgeringsprogramma heeft hij ook een sugggestie: 'Máxima zou zich moeten oriënteren op het Nederland van de toekomst. Het is goed als ze zich intensief bemoeit met de jongere generatie.'

Máxima zal met Willem-Alexander naar de Antillen gaan, net als Beatrix en Claus deden. Ze krijgt het verkorte opleidingsprogramma van Willem-Alexander, voor hem een opfriscursus. De lessen Nederlands die ze eerder in New York en Spa volgde, worden voortgezet, nu als privéles.

De geheime agenda van Máxima is het ontdekken van onderwerpen waar zij zich straks als prinses en koningin om kan bekommeren. Zoals Willem-Alexander het water en de sport heeft, zal Máxima over een half jaar terreinen moeten hebben ontdekt die haar van de straat houden. Er wordt haar niets opgedrongen, het gaat vooral om het nog ontvankelijke oog van de Argentijnse. Het moeten wel onderwerpen zijn met inhoud, net als bij Willem-Alexander. Het werken aan een publiek profiel heeft hem veel goodwill opgeleverd.

Het gemanoeuvreer achter de schermen nu staat in schril contrast met de gebeurtenissen 36 jaar eerder. Al een dag na de bekendmaking van de verloving van prinses Beatrix met Claus von Amsberg, op 28 juni 1965, ontving het kabinet-Cals het paar in de Trêveszaal. Aansluitend was er een ontmoeting in de Ridderzaal met de Staten-Generaal (PSP en CPN lieten verstek gaan), gevolgd door een rijtour in Den Haag, waarbij het paar volgens Keesings Historisch Archief 'door een grote menigte geestdriftig werd begroet'. 's Avonds was er vuurwerk op het Malieveld.

Nog dezelfde week gingen Beatrix en Claus langs bij de Raad van State, begin juli bezochten zij Amsterdam en Rotterdam. Met een dankwoord voor radio en televisie rondde het paar de eerste kennismaking van Nederland met Claus af. Na de vakantie, in september, begon een reeks provinciebezoeken.

Aan het hof zijn in 2001 alle scenario's uit 1965 nauwgezet bestudeerd en rigoureus terzijde gelegd. De omstandigheden bleken te zeer afwijkend van die in '65 om een vergelijkbaar programma te maken.

Allereerst debatteerde de Tweede Kamer nu in de week na de verloving over de geheime missie die premier Kok liet uitvoeren om de vader van de bruid te weren bij het aanstaande huwelijk. Een dergelijk debat vond in '65 niet plaats. Máxima en Willem-Alexander maakten van de gelegenheid gebruik om een weekje te gaan skiën.

Een andere factor die een rol speelt in de onzichtbaarheid van Máxima is het huwelijk van prins Constantijn en Laurentien Brinkhorst op 17 en 19 mei. Willem-Alexander vertelde tijdens de persconferentie dat hij onmiddellijk na de beslissing om op 30 maart te verloven naar zijn broer was gesneld met de vraag of deze daarin geen bezwaar zag. Hij wilde het huwelijk van Constantijn niet overschaduwen.

Máxima zal wel verschijnen bij het jaarlijkse Koninginnedagconcert in paleis Noordeinde (opname 24 april, uitzending 28 april), maar dat is besloten. Op Koninginnedag zal zij zich publiekelijk presenteren, is het voornemen, maar tot 19 mei moet verder alle aandacht uitgaan naar het andere bruidspaar. In juni 1965 waren prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven al drie maanden verloofd, maar zij moesten met hun huwelijk wachten tot maart 1967. Nu hadden Willem-Alexander en Máxima haast, omdat bij verder uitstel hun verloving en huwelijk over de verkiezingen van volgend jaar zouden zijn getild.

Voor de pontificale entree in de samenleving die Máxima Zorreguieta gaat maken, is de historische term 'blijde intocht' in zwang. Triomfale intochten hebben een lange geschiedenis als eerbewijs aan veldheren. Gebaseerd op deze traditie ontstond in de middeleeuwen in Frankrijk de 'entrée royale', optochten om het monarchale sentiment te schragen. Karel V en Filips II brachten de gewoonte naar de noordelijke Nederlanden, waar ze de term Blijde Inkomst of Blijde Intrede kregen. Intochten in steden als Gent en Brugge vonden vaak 's avonds plaats, waarbij brandende piktonnen schoon geveegde wegen verlichtten, die rijkelijk waren voorzien van erebogen.

In de Republiek der Verenigde Nederlanden bleef de term blijde inkomst gehandhaafd voor intochten van de Oranje-stadhouders. De koninklijke stoet op Prinsjesdag stoelt in feite op die traditie. En of het nou een optocht is op de derde dinsdag in september, of de aangekondigde rijtoer bij het huwelijk van Constantijn en Laurentien, de presentatie van nieuwe koninklijke telgen dient altijd een doel: de zichtbaarheid van de monarchie. Zo was het ruim een jaar geleden bij de blijde inkomsten van Mathilde en Filip, zo zal het gaan bij Máxima en Willem-Alexander dit najaar. Zien is accepteren, of, omgekeerd, naar het gevleugelde woord van Walter Bagehot: 'To be invisible is to be forgotten'.

Van deze les was zeker ook koningin-regentes Emma doordrongen, toen zij na het overlijden van koning Willem III in 1890 tot taak had de jonge koningin Wilhelmina in de harten van het volk te laten leven. Willem III had Friesland in 1872 voor het laatst bezocht en Limburg bij zijn overlijden al veertig jaar niet meer. Niet voor niets schreef Wilhelmina in haar autobiografie Eenzaam maar niet alleen dat het erg nodig was geweest 'om contacten te leggen en door onder de mensen te komen en het publiek op te treden, te tonen dat wij er nog waren'.

Onder dit 'wij zijn er nog'-motto bezochten Emma en Wilhelmina tussen 1891 en 1896 alle provincies. Steeds in de zomer namen ze hun intrek in een provinciehoofdstad en maakten van daaruit tochtjes in de omgeving. Bezoeken aan liefdadigheidsinstellingen waren een vast onderdeel, evenals de audiëntie om afgevaardigden uit alle lagen van de bevolking te ontvangen. Muziek, aubades van schoolkinderen en erepoorten waren vaste prik. In het gevolg droeg een lakei voor Wilhelmina, het minderjarige, zeer beschermde 'laatste lootje aan de Oranjestam', een koffer met haar poppen mee.

De aanpak werkte. In Groningen droeg een herinneringsmedaille het opschrift: 'De liefde is bij het aanschouwen vermeerderd.'

Wilhelmina trouwde Hendrik, Juliana werd gekoppeld aan Bernhard, en Beatrix huwde Claus. Steeds dienden de (Duitse) nieuwelingen gepresenteerd te worden. Bernhard en Juliana arriveerden op 8 september 1936 in een open two seater bij paleis Noordeinde. 's Avonds was er een fakkel optocht. De Haagse bevolking was enthousiast. In de korte tijd tussen verloving en huwelijk, vier maanden later, werkte Bernhard een niet al te zwaar inburgeringsprogramma af. Hij kreeg zitting in de Raad van State 'net als later Claus, en ongetwijfeld straks Máxima', legde werkbezoeken af en leerde Nederlands. Hij bracht, zoals Boutens dichtte, 'een nieuwe lente op Hollands erf'.

De introductie van prins Claus verliep degelijker dan die van Bernhard. Hij kreeg een begeleidingscommissie, waarin onder meer de vice-president van de Raad van State, Louis Beel, zitting had. Als zijn particulier secretaris trad de diplomaat Carel van Schelle aan, die later grootmeester aan het hof zou worden. Beatrix had al, sinds zij Soestdijk verruilde voor Drakensteyn, 'juffrouw Wijnen' als assistente.

Gevraagd naar parallellen met de situatie rond Máxima, antwoorden hoffunctionarissen dat in elk geval een snelle uitbreiding van Willem-Alexanders secretariaat aan Noordeinde 66 te verwachten valt. Particulier secretaris Jaap Leeuwenburg fungeert al bijna twee jaar tevens als secretaris van Máxima en die situatie kan niet voortduren. Dat betekent eigen ondersteuning voor Máxima, waarschijnlijk door een door Buitenlandse Zaken te detacheren diplomate.

Claus en Beatrix deden tijdens hun blijde intocht meerdere provincies op een dag. In een berucht geworden schoolkrant-interview zei Beatrix daarover dat Maastricht het leukst was. 'Daar waren de mensen niet zo rellerig.' Haar kleding was na zo'n dag onbruikbaar. 'Dan ben ik door de confetti die plakkerig is geworden net een harlekijn in een gekleurd pakje.'

Aan het Noordeinde valt te beluisteren dat Máxima 'voorzichtig gebracht' zal worden. Althans, zo willen ze dat op nummer 68, het werkpaleis van koningin Beatrix. In het huidige mediatijdperk brengt te grote zichtbaarheid ook risico's mee, is de gedachte.

Een deur verder wordt daar een slag anders tegenaan gekeken. Laat Máxima straks maximaal profiteren van haaruitstralingskracht, is hier de heersende opvatting. Ze moet gewoon zichzelf blijven en zich niet verstoppen. Zodat bij elk optreden het publiek onmiddellijk roept: 'Daar is Máxima!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden