Máxima doet koopman wijken voor dominee

Beter later dan nooit uiten Nederlanders hun verontwaardiging over de misdaden gepleegd door de Argentijnse junta onder leiding van generaal Videla....

STEEDS meer Nederlanders - ook Kamerleden - dringen erop aan dat Jorge Zorreguieta niet in Nederland wordt toegelaten of op zijn minst van het bordes wordt geweerd wanneer zijn dochter Máxima Willem-Alexander het ja-woord geeft. De reden is dat hij deel uitmaakte van het militaire regime dat in Argentinië tussen 1976 en 1983 circa tienduizend tot dertigduizend politieke tegenstanders uit de weg ruimde. Ik juich de morele verontwaardiging die daarachter schuilt toe. Ze komt alleen een beetje laat.

Voor een goed historisch besef wil ik even een paar feiten memoreren. Nederland ontpopte zich tijdens de Argentijnse militaire dictatuur als een enthousiast handelspartner van Videla c.s. En er werd bepaald niet alleen kaas verscheept. Mede door de innige banden met de junta schopte ons land het in die periode tot een van de grootste leveranciers van wapensystemen aan niet-westerse landen.

De toenmalige Philips-dochter Hollandse Signaal Apparaten (HSA) in Hengelo, waarin de Nederlandse staat een belang had van 1 procent, leverde voor 600 miljoen gulden aan radar- en vuurgeleidingsapparatuur, die werd ingebouwd in Duitse fregatten voor Argentinië. Tientallen Argentijnse marine-officieren werden in Hengelo getraind in het omgaan met de apparatuur. De marine vormde in Argentinië de harde kern van het onderdrukkingsapparaat en hield er verschillende concentratiekampen op na, waaronder die in de beruchte marineschool ESMA.

De leveranties van HSA gingen gewoon door toen Argentinië met Groot-Brittannië in oorlog was geraakt over de Falkland-eilanden, hoewel de toenmalige Nederlandse regering officieel als beleid had dat niet aan spanningsgebieden werd geleverd. Het slappe excuus was dat het materieel in eerste instantie naar Duitsland ging.

Van de marineschepen kon nog worden volgehouden dat ze niet rechtstreeks tegen de bevolking werden ingezet. Anders lag het met de vliegtuigen die Nederland aan Videla en de zijnen leverde. Diverse Argentijnen hebben getuigd dat Fokker Friendships zijn gebruikt om gedrogeerde en geblinddoekte politieke gevangenen van grote hoogte in de Rio de la Plata te dumpen. Uiteraard overleefden ze dat niet.

Het gaat hier waarschijnlijk om een substantieel deel van de 'vermisten' waarmee de junta zich wereldfaam verwierf. Maar officieel waren die Fokkers civiele vliegtuigen, dus was er geen exportvergunning vereist. Al blijft de vraag of het veel had uitgemaakt als ze als militair materieel waren verkocht.

De economie zat in een dip en de vergunningen voor de export militair materieel werden verleend door het ministerie van Economische Zaken. Alleen als de zaken politiek gevoelig lagen moest Buitenlandse Zaken worden geraadpleegd. Er zou dan een 'strenge afweging' tussen buitenlandpolitiek en handelsbelang worden gemaakt. Zelfs de rechtse Kamermeerderheid vroeg zich in 1980 af of dat in het geval van Argentinië, destijds één van de paria's van de internationale gemeenschap, wel consequent gebeurde.

In januari 1981 leverde minister Van der Klaauw van Buitenlandse Zaken een nota over Argentinië af die vooral veel sussende taal bevatte: er zouden zich voortdurend verbeteringen voordoen op het vlak van de mensenrechten (slechter kon inderdaad nauwelijks) en het was zaak na alle haat en polarisatie de 'dialoog' te bevorderen (het is beslist gemakkelijker praten nadat je vrijwel al je politieke tegenstanders hebt uitgeroeid).

De Tweede Kamer slikte het: die sprak weliswaar uit dat de verdwijningen in Argentinië moesten worden onderzocht (daar hebben ze in de Argentijnse kazernes nog lang van wakkergelegen), maar legde niet de link met Nederlandse wapenleveranties. Een motie van het PSP-Kamerlid Fred van der Spek waarin het vertrek werd geeist van de Argentijnse militairen in Hengelo, werd verworpen.

Het drama-Argentinië is eigenlijk nooit een kwestie geweest in Nederland. Bram en Freek voerden onder het motto 'Bloed aan de paal' actie tegen de deelname van Nederland aan het WK-voetbal in Argentinië in 1978. Die actie sloeg niet aan: we gingen gewoon. Dat WK is in de herinnering blijven hangen als het (tweede) WK waar we eigenlijk kampioen hadden moeten worden, niet als het WK van de vermisten.

Mede door de notoire verdeeldheid binnen de Argentijnse oppositie werd de stem van de onderdrukten in Argentinië nauwelijks gehoord in Nederland.

Er zijn twee uitzonderingen: tegen de misstanden in Argentinië is onvermoeibaar geageerd door SAAM (een groep Nederlandse vrouwen die solidair waren met de 'Dwaze Moeders', waaronder Liesbeth den Uyl en Mies Bouwhuys) en de werkgroep 'Hengelo solidair met Argentijns Verzet', die zich kantte tegen de Argentijnse leveranties van HSA. Hadden zij nu aangedrongen op een politiek griepje bij papa Zorreguieta, ik zou er volledig vrede mee hebben gehad.

Maar opeens ontpopt een ganse natie, die destijds nog met verve de rol van koopman speelde, zich als dominee. Toegegeven, dat is ontwikkeling. Ik blijf alleen met de vraag zitten waar we deze ommezwaai aan te danken hebben. Aan het feit dat politiek geheugen per definitie kort is? Gaat het ons economisch soms te goed? Of blijft goed zijn ná een oorlog toch gewoon gemakkelijker dan goed zijn tijdens een oorlog?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden