Max Pam: 'Onze wil om bedrogen te worden is misschien wel verslavend'

In Nederlandse dorpen en gehuchten wordt wat af geroddeld over buitenechtelijke relaties en wat daaruit voortkomt. 'Ooit waren dat Randstedelijke perversiteiten, maar het schijnt mij toe dat vreemdgaan en partnerruil, als levenswijze, vooral iets is geworden van het platteland.' Dat schrijft Volkskrant-columnist Max Pam.

Caroline Tensen. © ANP

Omdat ik ineens genoeg had van al het geleuter over de Elfstedentocht, zapte ik blindelings naar een ander kanaal en kwam terecht bij Caroline Tensen. Al enige seizoenen presenteert zij DNA Onbekend, maar ik had dat programma nog nooit gezien. Mensen die onzeker zijn over hun afstamming, worden door Tensen geholpen bij het achterhalen van hun werkelijke familiebanden. Het is emotie-tv, waarbij veel wordt gehuild.

In deze aflevering spraken alle gasten met een dialect, waaruit ik opmaak dat er vooral in de provincie veel leed bestaat. In Nederlandse dorpen en gehuchten wordt wat af geroddeld over buitenechtelijke relaties en wat daaruit voortkomt. Ooit waren dat Randstedelijke perversiteiten, maar het schijnt mij toe dat vreemdgaan en partnerruil, als levenswijze, vooral iets is geworden van het platteland.

Paragnost
Aan het woord kwam een vrouw die vertelde dat bij haar in het dorp het gerucht ging dat haar vader niet haar ware vader was. Zij had daarop een paragnost geraadpleegd en die had het gerucht bevestigd. Toch was zij er niet gerust op dat de bovenwereld de waarheid had doorgegeven, en zo was zij ertoe gekomen Caroline Tensen om opheldering te vragen. Kortom, het ging niet alleen om de vraag naar de afstamming, maar ook om een paragnostische uitspraak die door DNA Onbekend wetenschappelijk zou worden getoetst.

De muziek zwol aan en na inleidende schermutselingen kwam de uitslag: de vader van de vrouw, zo bleek na het DNA-onderzoek, was wel degelijk haar biologische vader. Opluchting alom, de tranen vloeiden rijkelijk, ook bij het zusje dat voor het vergelijkend materiaal had gezorgd. Eind goed, al goed.

Na elke uitslag verschijnt in beeld hoe het met de betrokkenen verder is gegaan. Over de vrouw, wier vader wel degelijk haar echte vader was, werd vermeld dat zij nog altijd vertrouwen heeft in paragnosten. In eerste instantie staat je verstand daarbij stil. Een vrouw wordt op een cruciaal punt in haar leven door een paragnost belazerd, en zelfs nadat dit onomstotelijk is vastgesteld, ziet zij daarin nog geen aanleiding om het geloof in helderziendheid op te geven.

Met de notie dat de wereld bedrogen wil worden zou ik kunnen instemmen, ware het niet dat het zo'n dooddoener is. De vrouw, wier vader inderdaad haar echte vader bleek te zijn, gaat ook een volgende keer weer gewoon naar een paragnost, die haar opnieuw van alles zal wijsmaken. De wil om bedrogen te worden komt kennelijk voort uit een voortdurende behoefte. Misschien is het zelfs een verslaving.

Echte auralezers
De gedeeltelijke oplossing van dit raadsel stond deze week in Trouw. Het medium Jacky van de Berkt (67) pleitte in die krant voor 'een keurmerk voor echte auralezers'. Er lopen, volgens Van de Berkt op het terrein van tarotkaarten, geneeskrachtige stenen, pendels en klankschalen te veel beunhazen rond en daarom is het nodig 'het kaf van het koren te scheiden'. Dat mevrouw Van de Berkt zelf misschien de grootste beunhaas is, komt niet bij haar op. Zoals het ook niet bij de vrouw uit DNA Onbekend opkwam dat de paragnost haar gewoon had verneukt.

Zodra iemand begint over het verschil tussen bonafide en niet bonafide koffiedikkijkers, moet ik denken aan een oud verhaal over een huisarts die beweerde dat hij het geslacht van de nog ongeboren vrucht kon voorspellen. Hij liet zich door de zwangere vrouw 10 gulden betalen, voelde op haar buik en zei: 'het wordt een jongen - wacht, dat schrijf ik op'. Maar in zijn boekje schreef hij: 'een meisje'. Bij de geboorte van een jongen werd er uiteraard niet gereclameerd, maar kwam de vrouw met een pasgeboren dochtertje verhaal halen, dan zei de arts: 'ik heb het nog opgeschreven, kijk maar, een meisje'. En zo wist deze arts van 50 procent 100 procent te maken.

Dat er meer is tussen hemel en aarde is, lijkt mij geen werkbare aanname. Dat neemt niet weg dat zich verschijnselen voordoen die voorlopig niet te verklaren zijn. Onlangs stond in The New Yorker een fascinerend stuk over het placebo-effect. Het is telkens weer verbazingwekkend hoe groot de kracht kan zijn van een geneesmiddel dat geen werkzame stoffen bevat. Zelfs bij patiënten met vergevorderde kanker kan het optreden. Placebo is latijn voor: ik zal behagen. En inderdaad, de mens is een behaagziek wezen dat altijd hoort wat het wil horen. Daarin ligt de kern van het raadsel.

Max Pam is columnist van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.