Max Pam: Lodewijk Asscher leidt zijn volk als Mozes door de woestijn

De komende maanden zult u tot vervelens toe adviezen en aanbevelingen tegenkomen over hoe het nu verder moet met de Partij van de Arbeid. Goedbedoelde en slechtbedoelde raad zal over ons worden uitgestort. Gevoelens van medelijden en leedvermaak zullen elkaar afwisselen.

Dinosaurussen zullen uit hun graf opstaan, terwijl even verderop de jeugd zal worden verheerlijkt. Een weids panorama ontvouwt zich met aan de ene kant het weg-met-ons van Ronald Plasterk en met aan de andere kant het wij-zullen-doorgaan-tot-wij-erbij-neervallen van Hans Spekman.

Graag wil ik mijn advies alvast hier neerleggen, opdat ik u er de komende tijd niet meer mee hoef lastig te vallen. Mijn advies is simpel en makkelijk te onthouden. Mijn advies luidt: helemaal niets doen. Althans voorlopig niet. Maar voor nu: nergens op reageren, afwachten en zien wat er komen gaat. En vooral geen overhaaste beslissingen en geen paniek!

De metaforen dringen zich op. Ziekte en dood, maar ook die van kapotte huwelijken en echtscheiding. Politiek is als het leven zelf. 'Geef mij een mes. Ik wil deze zwarte zieke plek uit mijn lichaam wegsnijden', schreef Marsman in zijn gedicht Lex barbarorum - de barbaarse wet. Wegsnijden?

Vooral niet doen. Ga op je handen zitten, rustig ademend, luisterend naar de polsslag van de tijd. Wat doet een mens als hij wordt verlaten? Ik heb, gemeente, mannen en vrouwen gekend die meteen in een nieuw huwelijk sprongen. Nog geen dag konden zij alleen zijn. Bovendien meenden zij zo de middelvinger te kunnen trekken naar hun vorige partner. Niet doen. Wie getroffen wordt door een calamiteit kan het best rustig de tijd nemen om de nieuwe situatie te doorgronden. Opheffen, zoals Plasterk voorstelt, kan altijd nog.

Een politieke partij is als een familie. Die sterft van boven af en groeit van onderen weer aan. Sommige families sterven helemaal uit door impotentie van de stamhouders. Moet de PvdA zich ondergeschikt maken aan GroenLinks, zoals Plasterk voorstelt? Nog geen vijf jaar geleden was GroenLinks zelf bijna uitgestorven. Vier zeteltjes in de Tweede Kamer hadden ze. Zo bezien is een winst van tien zetels niet eens heel veel, zeker als je in ogenschouw neemt dat de lijsttrekker ons is gepresenteerd als een rockster, waarop wel vijfduizend mensen - op de foto's van het evenement zag ik vooral meisjes - zijn afgekomen.

In feite is GroenLinks nog altijd een kleine partij, nog niet één op de tien stemgerechtigde Nederlanders heeft op Jesse Klaver gestemd. Zijn aandoenlijke ambitie om de premier te willen worden, was voornamelijk naïef. GroenLinks is in 1990 opgericht. Die partij heeft er dus 27 jaar over gedaan om 14 zetels - 'het grootste aantal ooit' - bijeen te sprokkelen. Dat maakt op mij geen diepe indruk. Een formateur kan straks ook rekenen en ik ben benieuwd of Klaver zijn hand gaat overspelen. Zijn aanhangers roepen nu al op om vooral niet mee te doen aan een nieuw kabinet.

Partijen groeien en krimpen. Het CDA is ook al een keer bijna van de kaart geveegd. Het einde van het zuilenstelsel betekende het einde van de partijloyaliteit. Daarvan heeft de VVD, die niet stoelde op een specifieke zuil, geprofiteerd. Maar let op mijn woorden: de VVD komt ook een keer aan de beurt om harde klappen te krijgen. Dit keer is de omvang van de nederlaag nog gecamoufleerd dankzij de angst en woede van Erdogan die Rutte de premierbonus heeft opgeleverd, maar het zal een kwestie van ongelooflijk geluk zijn als zo'n deus ex machina een volgende keer weer optreedt. Bovendien lijkt het onwaarschijnlijk dat Rutte nog een vierde keer bereid zal zijn om 'de kar te trekken'.

Van oudsher is de PvdA de partij van de AOW en van de ouderen geweest. Jan Nagel heeft met de oprichting van 50Plus de PvdA in het hart geraakt en dat is natuurlijk ook steeds de bedoeling geweest. Met een achterban van ouderen is het tevens lastig vernieuwen; het is een van de vele spagaten waarin de sociaal-democraten zijn terechtgekomen.

De PvdA kan alleen overleven als de partij nog ergens een vertrouwenwekkende figuur weet te vinden. Dat Rob Oudkerk zich inmiddels heeft opgeworpen om samen met Asscher de partij te gaan redden, ervaar ik als een nachtmerrie. Gewoon huisarts te zijn, dat ging blijkbaar niet meer, maar wie wil er in godsnaam naar die man luisteren in zijn rol van dagvoorzitter, adviseur gemeenten en radiopresentator en wat niet al, waarbij je je kunt afvragen waarom dat programma van hem niet wordt gepresenteerd door een echte journalist.

Asscher gaat nu zijn volk als Mozes leiden door de woestijn. Daar deed Mozes, vanwege de zonden die zijn volk had begaan, veertig jaar over. Asscher zal het in vier jaar moeten doen.

Lees meer over de Partij van de Arbeid

Hoe reëel is een fusie tussen PvdA en GroenLinks?
Een fusie tussen PvdA en GroenLinks? Voor het eerst zijn de omstandigheden ernaar. Maar dat geldt alleen voor de PvdA. (+)

Partij van de Armoede is allang niet meer die volkspartij
De ingezonden brieven van dinsdag 21 maart.

Plasterk: laat links gecombineerde fractie vormen met Klaver als voorman
Dit is het beste moment voor een samengang op links. Dan moet de PvdA een toontje lager zingen, schrijft Ronald Plasterk.

Rob Oudkerk: 'Me kandideren als voorzitter PvdA? Niet eens heel raar idee'
De sociaal-democratie is niet dood, schrijft PvdA-prominent Rob Oudkerk, maar de partij moet naar de feiten kijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.