Column

Max Pam: Etnisch profileren? Wees terughoudend met kritiek op de politie

'Intuïtie is voor de politie een slechte leidraad', stond gisteren in deze krant boven een stuk over etnisch profileren van vermeende wetsovertreders. Met andere woorden: mensen, behorend tot een etnische minderheid, worden door de politie 'onevenredig vaak' gecontroleerd. Of dat 'onevenredig vaak' in een getal of in een formule is uit te drukken, weet ik niet. In elk geval zou je het moeten koppelen aan de misdaadcijfers van autochtonen en allochtonen.

Presentatie van nieuwe ME-voertuigen bij de politieacademie in Ossendrecht, 29 juni 2016.Beeld anp

In een versimpeld voorbeeld bedoel ik dit: van alle gevangenen in Nederland is ongeveer 94 procent man en 6 procent vrouw. Ware ik een politieagent dan zou dus ik 16 keer zo vaak een man aanhouden als een vrouw. Houd ik daarentegen 21 keer zo vaak een man aan dan ben ik onevenredig bezig en zouden mannen zich terecht kunnen beklagen bij de politie.

Aangezien ik mannen daar nooit over hoor, neem ik aan dat de huidige praktijk ongeveer de juiste verhouding weerspiegelt. Ook is het mogelijk dat die vermeende disbalans mannen helemaal niet interesseert, omdat ze het juist te druk hebben met het zetten van een ramkraak.

In principe kun je ook uitrekenen hoe groot de kans is dat iemand ten onrechte wordt aangehouden. Dat is een vrij ingewikkelde berekening, waarbij je de criminaliteitscijfers moet betrekken, die je dan weer kunt uitsplitsen naar de verschillende bevolkingsgroepen.

Een regelrechte breinbreker, terwijl ondertussen die twee agenten in hun tot politiewagen omgebouwde Volkswagen zitten te wachten op de crimineel die in zijn Porsche langsscheurt. Ooit reed de politie zelf in een Porsche, maar die tijd is voorbij. Dus ga er als agent maar aan staan. Je moet in a split second een beslissing nemen.

Ergens las ik dat in drie van de twintig gevallen de aanhouding terecht was en dat 9 procent van de controles leidt tot een arrestatie. Die cijfers werden als zeer laag gepresenteerd, maar zijn ze niet verschrikkelijk hoog?

Er zijn meer Nederlanders, vermoed ik, dan staatsloten. Aan de Staatsloterij doe ik elke maand mee, maar ik win nooit wat, terwijl die politieagenten toch regelmatig scoren met een terechte arrestatie.

Het voorgaande is niet alleen grappig bedoeld. Wat heeft die politieman meer dan zijn intuïtie? En uiteindelijk nog belangrijker: wat is intuïtie eigenlijk?

Op internet claimen verschillende auteurs de uitspraak: 'Intuïtie is verstand dat haast heeft.' Intuïtie zou dus een rationele beslissing zijn, die onder grote tijdsdruk wordt genomen, vandaar dat het toch regelmatig fout gaat. De aanzet is goed, maar men heeft geen tijd om de handeling te controleren.

Door de haast krijgen ook de onbewuste vooroordelen een kans. Er vindt dan een heftige vechtpartij plaats tussen de ratio die zegt dat Marokkanen oververtegenwoordigd zijn in de criminaliteitscijfers en het geweten - wat dat ook moge zijn - dat zegt dat je niemand mag beoordelen op zijn afkomst. De uitkomst noemen wij intuïtie.

Volgens de filosoof Douglas Hofstadter zijn bijna al onze dagelijkse handelingen gebaseerd op intuïtie: van het kopje koffie dat wij zo neerzetten dat het niet omvalt tot de wijze waarop wij een drukke straat oversteken. Hij spreekt van een 'intuïtieve fysica', die ons ervoor behoedt dat de koffie over onze broek valt en dat wij door een stoomwals worden overreden.

Aan het maken van berekeningen komen wij helemaal niet toe. We weten zonder het raadplegen van een zakjapanner hoe wij die stoomwals moeten ontwijken, zelfs als wij nooit eerder in een situatie met een stoomwals verzeild zijn geraakt. Zeker, het gaat weleens mis. Dan moet onze broek naar de stomerij of zijn wij zo plat als een dubbeltje, maar het wonder is dat het veel vaker goed gaat.

Ons hele handelen wordt gedragen door intuïtie. Dat de mens nog niet alle schaakpartijen van de computer verliest, komt door zijn intuïtie. Dat ik in een boekwindel met een grote boog om een boek van Kluun heen loop, ligt aan mijn intuïtie. De liefde is niet denkbaar zonder intuïtie en mijn beste vriend werd mijn beste vriend, omdat mijn neus zei dat hij mijn beste vriend moest zijn. Kennelijk zetelt de intuïtie niet alleen in het brein en in het hart, maar ook in de neus.

Alles bij elkaar meen ik dat wij in dezen enigszins terughoudend moeten zijn met kritiek op de politie. Wie foutloos de criminelen eruit haalt, moet de Procureur-Generaal van Nederland worden. Agenten zouden weleens meer te goeder trouw kunnen zijn dan wij denken, tenminste dat zegt mijn intuïtie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden