'mavo was één lange slappe lach'

Naar de plekken van de jeugd. Deze week: Annet Malherbe (43), actrice. Ze groeide op in Zwijndrecht. 'Ik was echt een schaap....

Een regenachtige maandagochtend in Zwijndrecht en Annet Malherbe zou niet weten waar we terecht kunnen voor een kop koffie. 'Misschien de Passage', oppert ze, als we het wat onbestemde forensendorp onder de rook van Dordrecht en Rotterdam goeddeels hebben geïnspecteerd op koffie-potentie. En zowaar, daar klinkt Marco Borsato al. Het nog uitgestorven winkelcentrum De Pas sage, een straatje met aan weerszijden lage flats met daaronder een winkelgalerij, heeft een gelijknamig café dat open is.

De Passage, dat was in haar vroege jeugd de uiterste rand van haar territorium. Hier ging ze op donderdag, als er markt was, stroop wafelkruimels halen, of makreel. Later werkte ze er in modezaak De Mol. 'Dan moest je van die dikke dames in korsetten hijsen. Het was de tijd van de eindexamenfeesten. Ik lag om vier, vijf uur 's ochtends in bed en de volgende dag stond ik nog dronken tussen de beha's en de step-ins.'

Even verderop, de Landmanweg. Het allervroegste beeld uit haar jeugd: 'Ik liep hier met mijn nieuwe poppenwagen over de stoep. Een prachtige poppenwagen, blauw en wit, met een pop erin natuurlijk. Ik liep van de huisdeur daar, naar de stoep hier. Ik was ongelooflijk trots.'

Het onderstel van de poppenwagen ging later fungeren als auto. 'Ik bond onze hond ervoor en ik ging er zelf opzitten. De hond moest dan trekken. Dikke pret was dat.'

Toen de Malherbes in 1960 het huis aan de Landmanweg betrokken, konden ze in de verte de rijksweg zien. Nu klinkt het monotone geraas van de a16 op de achtergrond. Het was een doodnormale nieuwbouwwijk, met niet al te grote rijtjeshuizen, bestemd voor jonge gezinnen. In haar herinnering werd de straat omgeven door weilanden. 'La ter is het volgebouwd, zoals je ziet'.

Een kinderrijke buurt. 'De actieradius was klein; de straat, de brandgang tussen de huizen, de kleuterschool, de lagere school.' De Malherbes woonden op nummer 29 en verhuisden later naar het iets grotere huis op nummer 23. Aan de achterkant keken ze uit op het huis van een familie Peters. 'Mevrouw Peters gold, na de scheiding van haar man, als de schande van de buurt. Type Ma Flod der. Ze had zes kinderen en het was, zo vond de buurt, nogal een teringzooi daar in huis. Vanuit mijn slaapkamer bekeek ik dat, met de verrekijker van mijn vader.'

Op de hoek woonde de bassist van de caribische band Kilima Hawaiians. 'Die man was een chagrijn. We kregen nooit de bal terug als die bij het stoepranden bij hem in de tuin verdween.' Tegenover woonde de familie Van der Meij. Een 'stomme familie', vonden Annet en haar vriendjes en vriendinnetjes uit de straat. ''s Win ters maakten we altijd een glijbaan voor hun deur. Dan keken we hoe hij op zijn bek viel als hij thuiskwam van zijn werk. Belletje trekken deden we ook, en dan hingen we vuilniszakken aan de deurknop.'

Haar moeder kwam van Indonesië en had gemengd bloed; een Indonesische moeder en een Nederlandse vader, een arts. Ze behoorden tot de notabelen van het dorp. Malherbes moeder werd Europees opgevoed. Op haar 14de werd ze naar Nederland gestuurd om haar opleiding af te maken. In Den Haag ontmoette ze haar toekomstige man, de vader van Annet. Hij was makelaar in thee. In die functie reisde hij de wereld over. 'China, India, hij is overal geweest.'

Ze was een nakomertje. Haar broer is zes jaar ouder, haar zus acht jaar. Mede daarom had ze een onbekommerde jeugd. 'Ik mocht eigenlijk alles, within reason. Mijn broer en zus hadden het pad geëffend. Mijn ouders waren niet meer zo opvoederig.'

Doordeweeks was haar vader weinig thuis. 'Hij ging om zeven uur de deur uit en kwam er om zeven uur weer in. Mijn moeder was doorgaans wel thuis, al deed ze aan vrijwilligerswerk. Ze bracht maaltijden rond voor bejaarden. Haar hobby: met de woonkrant van het Algemeen Dag blad Nederland door rijden, op zoek naar haar droomhuis. Ze heeft het nooit gevonden.'

Wel hadden de Malherbes een zomerhuisje in Loon op Zand, Noord-Brabant. Daar bracht het gezin vaak de weekenden en de grote vakanties door. Heerlijke vakanties waren dat. 'Fietsen naar de Efteling, zwemmen en vooral: de boerderij van de buren. Een boerderij en negen kinderen, daar kon ik mijn lol wel op. Koeien melken, hooien en eieren rapen. En tussen de middag 'werm' eten natuurlijk. Met die hele familie en de knechten aan zo'n grote, lange tafel met zo'n plakkerig zeil en met grote, diepe borden erop. Tijdens het Onze Vader werd de soep opgediend, zodat iedereen bij 'amen' meteen kon beginnen. Daarna kwamen op hetzelfde bord de 'eerdeppels', het vlees en daarna de pap. Ik zorgde altijd dat ik daar rond etenstijd was.'

Uren, dagen liep ze in haar eentje door het bos rondom hun huisje. 'Ik had enorme fantasieën over dat ik alleen was op de wereld en dat ik met vogels kon praten. En dat ze op mijn schouder gingen zitten. Ik liep ook heel vaak zo, met mijn armen wijd. Ik dacht: als ik dat maar lang genoeg volhoud, dan komt die vogel vanzelf. Maar het is nooit gebeurd.'

De oude brug over de Oude Maas naar Dor drecht, waar ze op de mavo zat. 'Kijk, de Chemproha staat er nog.' Soms 'kokhalzend' van de stank van de chemische fabriek, kwam ze hier dagelijks voorbij. 'Een tering eind fietsen. Later ging ik op de brommer. Eerst had ik een Berini, daarna een Mobi lette. Dat was mijn droom. Zo'n hele oude, grijze Mobilette, die zestig reed en waar alles met touwtjes aan elkaar hing.'

Ze had een 'toptijd' op de middelbare school, in haar herinnering één 'lange, slappe lach'. 'Ik ging graag naar school, al voerde ik geen slag uit. Ik heb zes jaar over de mavo gedaan.' Ze gaat nu liever niet naar binnen. Te druk. Vorig jaar, voor een optreden in Dor drecht, was ze op een vrijdagmiddag wel naar binnen gelopen. 'Er was niemand, behalve de rector, mijn oude leraar Nederlands. Hij heeft mij ooit nog een jaar geschorst omdat ik deed alsof ik dronken was in de les. Nu heeft hij al mijn oude gegevens voor me opgezocht.'

Ze zat op de hockeyclub en op de zwemclub. In haar vrije tijd hing ze met vrienden en vriendinnen op de bank. 'Slap ouwehoeren en plaatjes draaien; de Beatles, Emerson, Lake and Palmer, Pink Floyd. En af en toe naar de bioscoop in Rotterdam.' Een zorgeloos en richtingloos bestaan. Pas later, in Amsterdam, dacht ze: 'Jezus, ik heb alleen maar mavo.' Dat kwam ook, denkt ze achteraf, omdat haar ouders het allemaal wel geloofden. Ze stonden haar niet aan te moedigen op het hockeyveld en ook over haar toekomst maakten zij zich weinig zorgen. Zelf had ze ook geen grote ambities. Toen ze heel jong was zag ze zichzelf wel als balletdanseres. En toen haar zus verpleegster werd leek dat haar ook wel wat. Op school schreef ze weleens stukjes voor de schoolkrant. En ze deed er 'toneeldingetjes.' 'Maar pas in Am ster dam dacht ik: misschien is de toneelschool wel wat.'

Weggaan uit Zwijndrecht, dat was nooit in haar opgekomen. 'Ik was best tevreden met mijn bestaan hier. Maar op een dag zei mijn moeder: "Moet jij niet eens weg of zo...".' Een maal in Amsterdam schrok ze wakker. 'Waar heb ik al die jaren gezeten', vroeg ze zich af. Toch vond ze het 'verschrikkelijk' in de hoofdstad, die eerste jaren. 'Een hel. Ik ben nog nooit zo eenzaam geweest als toen. Ik was ook echt een schaap. Met grote, onschuldige ogen. Ik had geen idee van wat er allemaal te koop was in de wereld. Op de toneelschool zeiden ze: "Ga jij eerst nog maar eens een jaartje leven." Dat ben ik toen maar gaan doen.'

Vorig jaar zag ze, na 23 jaar, haar jeugdliefde terug. 'Van mijn 14de tot mijn 16de waren Richard en ik een heel saai, verliefd stel. Samen op de bank zitten, handjes vasthouden, een beetje vrijen, de eerste seks. Hij ging ook met ons mee op vakantie. Heel leuk allemaal. Mijn moeder vroeg vorig jaar of ik meeging naar de crematie van zijn vader. Ik was heel zenuwachtig en opgewonden die dag. Toen we elkaar zagen bij het afscheid nemen van de overledene, over de kist heen, schoten we allebei vol. Het was net of die 23 jaar opeens werden weggezogen, of ik fysiek weer 17 was en mijn vriendje daar stond. Toen hij me omhelsde voelde het nog helemaal als toen. Ontzettend emotioneel, alles kwam weer terug. Die twee jaren die we met elkaar hebben doorgebracht, je eerste seksuele ervaring; het is toch belangrijker dan je denkt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden