Nieuwsbreak

Maurits de Bruijn: 'Alsof Halbe Zijlstra de Nederlandse beschaving gaat redden'

Het belangrijkste nieuws vandaag? Voor schrijver Maurits de Bruijn zijn dat de uitspraken van Halbe Zijlstra in Trouw. 'Daar is zoveel mis mee, ik weet niet waar ik moet beginnen.'

Maurits de Bruijn Beeld Quintalle Nix
Maurits de BruijnBeeld Quintalle Nix

Vertel.
'Zijlstra beweert dat onze manier van leven gevaar loopt omdat we te tolerant zijn tegenover mensen die zich niet willen aanpassen aan de Nederlandse cultuur. Ik twijfelde zelfs of ik het hier wel wilde noemen, omdat het eigenlijk zo weinig mogelijk aandacht verdient.

Hij zegt meerdere malen: 'Je kunt het ze niet kwalijk nemen'. Het hele betuttelende daarvan, verschrikkelijk. "Wij, de rationele wezens, moeten in dezen verstandig zijn en de barbaren leren hoe ze moeten leven." Daarnaast springt Zijlstra nu zogenaamd in de bres om de Nederlandse beschaving te waarborgen, terwijl hij eerder juist vooraan stond, met zijn kapmes, om de gehele cultuursector weg te bezuinigen en onze beschaving om zeep te helpen.'

De IKEA en de Vluchtelingenorganisatie van de VN komen met een prijsvraag: ontwerpers worden uitgedaagd een gadget te bedenken die het leven van vluchtelingen makkelijker maakt. Iets voor jou, deze wedstrijd?
'In principe zou ik mee kunnen doen. Wel vraag ik me af wat er wordt opgelost. De leefomstandigheden van vluchtelingen op de route moeten inderdaad worden verbeterd, maar dat is een korte termijnoplossing. Het grotere probleem wordt met zo'n product niet opgelost. Sterker nog: wellicht zou zo'n enorm goede, catchy, tijdelijke oplossing een oplossing voor het structurele probleem wel in de weg staan. Als zijnde een bliksemafleider voor het grote probleem.'

Zo'n designproduct valt eigenlijk in het niet bij het zoeken naar een oplossing voor het structurele probleem?
'Dat klinkt wel erg zuur hè? Toch denk ik dat. IKEA presenteert zich als reddende engel, maar het blijft een bedrijf met commerciële belangen. Het is hartstikke goed dat ze willen bijdragen, dat doen ze al langer met die snel opbouwbare woningen, maar toch blijf ik cynisch. Uiteindelijk moeten de overheden dit probleem oplossen.'

Halbe Zijlstra. Beeld anp
Halbe Zijlstra.Beeld anp

De IKEA-manager die gaat over het project stelt: 'Het doel van de oproep is om concrete oplossingen te vinden. Het stadium van bewustwording of eenmalige acties zijn we voorbij.' Wat denkt u, is de bewustwording inderdaad voltooid?
'Alsof bewustwording een proces is dat ooit voltooid kan zijn. Alsof we over de vluchtelingencrisis zeggen: nu weten we het allemaal wel. Het is een probleem dat zich voortdurend ontwikkelt: de situatie verandert, de afkomst van de vluchtelingen en de aard van hun problemen verandert. Als je bovendien kijkt naar de manier waarop vluchtelingen in Nederland worden weggezet als opportunisten en gelukszoekers, zijn we er nog lang niet. In die Zweedse bubbel misschien, maar in Nederland niet.'

Uw nieuwe boek 'De achterkant van de zon' gaat over het zoeken naar identiteit in een andere cultuur. Wilt u daar ook bewustwording mee creëren?
'Absoluut. Ik wil nieuwsgierigheid oproepen naar de ander. Vluchtelingen zijn ook een voorbeeld van de ander, zij worden bestempeld als wezenlijk anders dan wijzelf. Maar je moet een open blik van jezelf blijven verlangen. Waarom verwachten wij van migranten dat zij zich interesseren voor onze taal en cultuur, maar nemen we niet de tijd om ons te verdiepen in hun omstandigheden?

We schakelen over naar kunst. Nederlandse musea toonden de laatste tien jaar minder dan 20 procent van hun collectie. De rest blijft onzichtbaar in uitdijende depots. Een kwalijke zaak?
'Het hoort erbij, zo gaat het nu eenmaal in musea. Ik vind het interessanter om te kijken welke werken dan wel worden getoond en hoe dat wordt bepaald. Die keuzes weerspiegelen de tijdsgeest. Het Rijksmuseum bepaalde een half jaar terug dat woorden als neger, Eskimo en indiaan worden geschrapt van de informatiebordjes. Dat is een klein voorbeeld van hoe kunstinstituten verbeelden hoe de tijdsgeest op dat moment is.'

Toch nog even terug naar al die kunstwerken in die depots. Zou het online tonen van kunstwerken een oplossing kunnen zijn om meer werk aan het publiek te tonen?
'Internet is een belangrijk platform voor kunstenaars. Wat dat betreft lopen musea achter de feiten aan. Zij stellen dat het duur is om de werken online te zetten, maar het opslaan van kunst kost toch ook geld. Het is een verouderde gedachtegang.

'Natuurlijk is het niet hetzelfde om een kunstwerk 2D om een beeldscherm te bekijken. Kunst moet je in het echt ervaren, een museum kun je dus niet vervangen door een website. Maar het online zetten van de volledige collectie kan de kunst wel democratiseren. Dan weet het publiek wat de gehele collectie omvat en welke keuzes de curator heeft gemaakt.'

De achterkant van de zon Beeld -
De achterkant van de zonBeeld -

Iets heel anders: vier oud-voetballers vertellen in het theater over hun carrière en dat blijkt een doorslaand succes. Gaat u kijken?
'Ik zou misschien een kaartje voor mijn broers of vader kopen. Wij waren thuis echte voetbalfans. In een dorp vlakbij Rotterdam de enige Ajacieden. Ik ben daar tevergeefs mee grootgebracht, heb ook nog wel even gevoetbald, maar heb me er nooit echt voor geïnteresseerd.'

De theaterdirecteuren zijn blij met de voorstelling: er zitten ineens mensen in het theater die daar normaal nooit komen. Denkt u daar in uw werk ook over na, hoe u de unusual suspects kunt bereiken?
'Zeker, dat is het grotere doel. Voor mij was het een reden om me te richten op het schrijven, daar kun je veel mensen mee bereiken. Literatuur is toegankelijker dan andere kunstuitingen, we hebben per slot van rekening allemaal leren lezen. Bij andere kunstwerken moest ik altijd uitleggen wat ik ermee bedoelde, wat overigens ook kan komen omdat ik niet begenadigd genoeg was.'

De meeste Nederlanders kunnen inderdaad lezen, maar dat betekent niet dat iedereen zin heeft om een boek open te slaan.
'Dat blijft een lastig vraagstuk. Ik zie het als mijn opdracht als schrijver om mensen te betrekken bij literatuur. Maar als mensen de toegevoegde waarde van literatuur niet echt zien en liever een film kijken, of televisie, dan is dat hun eigen keuze. Ik kan daar weinig aan veranderen, behalve proberen goede boeken te schrijven.'

Verlangen naar het magische westen

'De achterkant van de zon' krijgt drie sterren van recensent Bo van Houwelingen. Lees de recensie hier (+).

Nog een kijk- of luistertip voor de lezers?
'De televisieserie Transparent van Amazon. Het gaat over een Joods gezin in Californië. De vader maakt kenbaar dat hij voortaan als vrouw door het leven wilt gaan. Het is heel mooi familieverhaal, waarin de ontwikkeling van man naar vrouw vol nuance en met humor wordt getoond. Fantastisch en heel verslavend.'

Jeffrey Tambor, de hoofdrolspeler in Transparent. Beeld afp
Jeffrey Tambor, de hoofdrolspeler in Transparent.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden