Maurice Papon

HET proces in Frankrijk tegen Maurice Papon is niet alledaags. Het komt maar zelden voor dat een 87-jarige zich voor de rechter moet verantwoorden....

Papon wordt beschuldigd van actieve medewerking aan genocide. Als prefect van politie in Bordeaux tussen 1942 en 1944 gaf hij opdracht voor het oppakken en deporteren van 1500 Franse en buitenlandse joden. Via Drancy, het Franse Westerbork, gingen zij de dood in de Duitse vernietigingskampen tegemoet.

Het is een intrigerende vraag waarom het proces tegen Papon meer dan vijftig jaar op zich heeft laten wachten. De verklaring hiervoor ligt in de verdringing van het oorlogsverleden in Frankrijk. Meer nog dan in andere destijds door nazi-Duitsland bezette landen heeft een belangrijk deel van de Franse politieke en culturele elite zich door de nazi's laten gebruiken. Onder leiding van maarschalk Pétain, de grote held uit de Eerste Wereldoorlog, werd de fictie gecreëerd van een 'onbezet' Frankrijk, met een eigen, in het Zuidfranse kuuroord Vichy zetelende regering.

Dit nominaal zelfstandige Vichy-regime liep in de praktijk volkomen aan Hitlers leiband. Om hun denkbeeldige onafhankelijkheid te kunnen handhaven, achtten de autoriteiten van L'état Français het gewenst om op sommige terreinen zelf het initiatief te nemen, zoals met het treffen van anti-joodse maatregelen.

Hoewel Frankrijk ook een invloedrijk verzet kende (van vooral communisten en gaullisten), bracht de collaboratie van een groot deel van de vooroorlogse elite het land na de bevrijding in grote verlegenheid. Met de boegbeelden van Vichy werd afgerekend, maar de collaboratie op grote schaal één trapje lager werd spoedig met de mantel der liefde bedekt.

Tegen deze achtergrond kon iemand als Maurice Papon jarenlang ongestoord carrière maken. Uniek is Frankrijk in dit opzicht niet. Ook in Nederland barstte pas jaren na de bevrijding het debat los over bijvoorbeeld de rol van de Nederlandse Unie, de secretarissen-generaal, de politie en de spoorwegen bij het legitimeren en helpen uitvoeren van de nazi-politiek, inclusief de jodenvervolging. Maar in Frankrijk is de deksel bijzonder lang op de doofpot gebleven.

Pas de laatste jaren wordt dit verdrongen deel van de geschiedenis bespreekbaar. President Chirac nam ondubbelzinnig afstand van Vichy. De katholieke kerk en de huidige politietop betuigden spijt over de nalatigheid en het stilzwijgen van toen.

In die context past ook het proces tegen Papon. De verdienste van dat proces ligt in de bereidheid alsnog openlijk rekenschap te geven van de misdaden van een 'goede' Franse notabel. Dat is belangrijker dan het vonnis, waarbij de rechters staan voor het dilemma of het zin heeft een grijsaard nog voor jaren naar de gevangenis te sturen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden