Maurice de Hond: 'Peiling voorspelt helemaal niet wie de verkiezingen gaat winnen'

Peilingen geven weer hoe de voorkeur van de kiezers zich tussen de verkiezingen ontwikkelt. Journalisten doen er dus goed aan om ze serieus te nemen, aldus opiniepeiler Maurice de Hond.

© ANP. Jolande Sap, Job Cohen en Emile Roemer tijdens een gezamenlijke manifestatie in Nijmegen op 14 januari 2012.

De Ombudsvrouw van de Volkskrant besteedde haar column zaterdag aan de wijze waarop de krant omgaat met de resultaten van opiniepeilingen. Een column die goed past in een traditie. Kort nadat er in de media veel aandacht wordt geschonken aan een bijzondere uitslag van mijn peiling verschijnt er altijd een artikel dat de uitslag van die peiling relativeert, gelardeerd met semi-verontschuldigingen dat er toch aandacht aan was geschonken. Zo ook deze column van de Ombudsvrouw naar aanleiding van mijn peiling van 22 januari waar de SP voor het eerst de grootste partij werd met 32 zetels.

Naast de beschrijving van de worsteling die de redactie blijkbaar doormaakt bij peilingen lijkt de Ombudsvrouw ook te beschikken over een groot voorspellend vermogen. Zij schrijft immers: 'Want de kans is heel groot dat de 32 gepeilde zetels van de SP grotendeels zijn verdampt als de verkiezingen in 2015 voor de deur staan.' Ik zou dit niet zo durven zeggen, noch het tegendeel. Maar het is volledig onbelangrijk bij het beschouwen van de resultaten in januari 2012.

Tien jaar geleden, na de verkiezingen van maart 2002, was er in de media forse zelfkritiek dat men de factoren had gemist die hadden geleid tot de snelle opkomst van Fortuyn en het verschrompelen van Paars. De fout die zij en de politici toen erkenden, was dat zij zich volledig richtten op wat er binnen de vierkante kilometer rond het Binnenhof gebeurde en men vrijwel volledig uit het oog was verloren wat zich onder de bevolking aan het voltrekken was.

Een grote fout
Van ongeveer alle westerse democratieën heeft Nederland een variant waar de kiezer het minst te zeggen heeft. We kiezen noch de premier, noch de regering, noch de burgemeester. Ondanks diverse pogingen is de politiek er niet in geslaagd bestuurlijke vernieuwingen tot stand te brengen. Voorstellen voor een correctief referendum en de gekozen burgemeester zijn in de Eerste Kamer gestrand.

Slechts eens in de vier jaar mag de kiezer stemmen en wat hij in de tussentijd vindt of denkt speelt geen rol in het politieke proces. Zeker gezien de ontwikkeling die de burgers de afgelopen vijftig jaar hebben doorgemaakt (hogere opleiding en het gebruik van computer en internet) is dat anno 2012 een grote fout, die zowel de bestuurskracht als de stabiliteit van ons systeem niet ten goede komt. Niet dat een politicus bij elk onderwerp automatisch de wil van de meerderheid moet uitvoeren, maar hij dient zich bewust te zijn waar de verschillen in opvattingen liggen en vervolgens tijd en energie te besteden aan het overtuigen van zijn achterban van de juistheid van zijn opvatting.

Zwak compromis
Hoeveel van de besluitvorming op en rond het Binnenhof is niet een zwak compromis ten gevolge van de wijze waarop de macht is georganiseerd, weinig verband houdend met de mening van de bevolking? Zo is inmiddels een ruime meerderheid van de Nederlanders voor het sneller verhogen van de pensioengerechtigde leeftijd, maar in Den Haag lukt dat (tot nu toe) niet.

Media tooien zich graag met het etiket 'waakhonden van de democratie'. Maar als je die rol wilt vervullen moeten in je denken en doen de opvattingen van burgers een belangrijke rol spelen en niet alleen je eigen opvattingen!

Proef in dit verband woorden van de chef van de Haagse redactie, zoals vermeld in de column van de Ombudsvrouw: 'We willen politici beoordelen op wat ze doen en zeggen en niet op hun score in de peilingen.'
De score van de politici in de peilingen is in feite de weerslag van hoe de kiezers politici beoordelen op wat ze doen en zeggen. Dat oordeel is relevant om te betrekken bij het eigen oordeel van de journalist. Is het voor de lezers van de krant dan alleen maar relevant om te lezen wat die journalist vindt van wat die politici zeggen en doen, maar onbelangrijk om te lezen wat de andere burgers er van vinden?

Een andere misvatting die ook in de column van de Ombudsvrouw terugkeerde, was dat de peiling van de politieke voorkeur (SP nu groter dan de VVD) een vorm van voorspelling is van de verkiezingsuitslag voor 2015 of van vandaag. Als er vandaag echt verkiezingen zouden zijn geweest was daar een verkiezingscampagne aan voorafgegaan. Er zouden nog vele andere verschillen zijn (bijvoorbeeld het kiezen van een lijsttrekker voor het CDA). De uitslag had dan best heel anders kunnen zijn dan nu.

Analyses
Maar dat is ook niet wat mijn wekelijkse peiling beoogt. Het is geen voorspelling van de uitslag van verkiezingen vandaag. Via de wekelijkse vraag onder een representatieve groep van meer dan vierduizend mensen via Peil.nl naar de stemvoorkeur probeer ik zo goed mogelijk weer te geven hoe de voorkeur van de kiezers voor partijen zich tussen de verkiezingen ontwikkelt. Ik kom dan ook niet alleen met de uitslag van die weekpeiling, maar probeer via analyses ook de achtergronden laten zien. Waar komt winst en verlies vandaan? Hoe voltrekken die verschuivingen zich onder demografische groepen en met welke opvattingen over belangrijke politieke onderwerpen is er een verband?

Natuurlijk is niet elke week de uitslag van groot belang. Maar als er veel discussie is in de media over politieke onderwerpen dan is het voor de lezers van de krant toch ook interessant om te zien wat de kiezers van de verschillende partijen over dat onderwerp denken? Die uitsplitsing naar partijvoorkeur vind ik zelf interessanter dan het totaalcijfer.

Soms, zoals bij de opkomst van Fortuyn, is er sprake van een grote verschuiving binnen het electoraat met potentieel grote gevolgen voor politiek en samenleving. Als je die niet onderkent en beschrijft, doe je je lezers ernstig tekort.

Herschikking
De electorale ontwikkeling van de afgelopen zes weken, waarbij zonder opvallende grote politieke gebeurtenissen de SP in korte tijd naar ongekend grote hoogte steeg en de PVV met name onder de lage inkomens wegzakt, is heel bijzonder. Het wijst op een fundamentele herschikking tussen de partijen onder de huidige sociale en economische omstandigheden, die zowel in de samenleving als de politiek tot forse repercussies kan leiden, zeker als de recessie zich zou verdiepen.

Als journalist hoor je geen seconde te aarzelen om daar aandacht aan te schenken en er via analyses, gesprekken en verder onderzoek, binnen en buiten het Binnenhof, een breder beeld van te geven. Laat staan dat je anno 2012 een column van de Ombudsvrouw nodig hebt om je er lichtelijk beschaamd rekenschap van te geven dat je überhaupt aandacht aan die peiling besteedt of (met op dat moment al achterhaalde cijfers) de kracht van de door mij gesignaleerde ontwikkelingen afzwakt.

Maurice de Hond is opiniepeiler.

 Het is interessant te laten zien wat kiezers per partij van een politiek onderwerp vinden  

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.