Matte evaluatie

Een jaar kan erg lang zijn. Dat is de voornaamste conclusie uit het debat dat de Tweede Kamer gevoerd heeft over de oorlog in Kosovo....

Ten tijde van die oorlog, van maart tot juni vorig jaar, liepen ook in Nederland de emoties hoog op en nam de discussie scherpe vormen aan. Een heviger contrast met het vriendelijk-vermoeide toontje waarop Kamer en regering gisteren de NAVO-actie en de Nederlandse bijdrage daaraan evalueerden, is moeilijk denkbaar.

Op zichzelf was het een uitstekende gedachte om de NAVO-operatie op de Balkan en de Nederlandse participatie nog eens kritisch tegen het licht te houden. Dit NAVO-optreden roept ook achteraf een aantal fundamentele vragen op.

Vragen als: Wat was de militaire effectiviteit van de luchtacties boven Servië en Kosovo? Hebben die geleid tot het door de knieën gaan van de Joegoslavische president Milosevic, of hebben andere factoren - het wegvallen van de Russische steun voor Joegoslavië, de dreiging van een grondoorlog, de gemoedstoestand van Milosevic - een doorslaggevende rol gespeeld?

Een open vraag is hoe het mogelijk was dat de Servische bereidheid om de bombardementen langer dan enkele dagen of hoogstens weken te trotseren door de NAVO schromelijk is onderschat. Met als gevolg dat aan NAVO-zijde ook geen rekening is gehouden met de Servische reactie: het systematisch verdrijven van de Albanese Kosovaren, waardoor in eerste instantie de humanitaire noodtoestand, waaraan de NAVO een halt wilde toeroepen, nog werd verergerd.

Belangrijke punten van discussie betreffen voorts de volkenrechtelijke legitimiteit van het NAVO-optreden (voldoende, maar nogal dun, erkent het kabinet) en de omgang met de soms botsende principes van soevereiniteit en het beschermen van mensenrechten tegen grove en grootschalige schendingen. Ook kan de vraag worden gesteld of een bevredigende politieke oplossing voor Kosovo nu dichter bij is dan vóór de operatie Allied Force.

Het zou overdreven zijn om van regering en Kamer te verwachten dat zij op al deze punten het verlossende woord zouden spreken. Maar er was wel stof genoeg voor een inhoudsvolle en boeiende gedachtenwisseling, temeer omdat er allicht vrijmoediger over kan worden gesproken nu de druk van een oorlog waarbij Nederland is betrokken, er niet meer is.

Helaas, het heeft niet zo mogen zijn. In het evaluatierapport van het kabinet wordt alleen de tegenvallende invloed van Nederland op de besluitvorming in NAVO-verband kritisch belicht. Het Kamerdebat leverde ook in dit opzicht weinig nieuws op. Het is te hopen dat het vrede blijft, want zicht op de voorwaarden waaronder Nederland aan een hachelijk, maar wellicht noodzakelijk nieuw avontuur zou moeten meedoen, is in dit debat niet ontstaan.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden