Matrixborden waarschuwen voor overstekend wild

Zo'n gewoon waarschuwingsbord wordt vaak voor kennisgeving aangenomen. Als het op het juiste moment knippert, is het veel effectiever. Zeker als het overstekend wild het zelf inschakelt.

Beeld Frank Schallmaier

Bij landgoed De Horte stroomt het verkeer op de provinciale weg van Zwolle naar Dalfsen vlot door. Tot Gert Hamberg, directeur van het bedrijf Traffic 2000, de bosrand in stapt en daarmee een detector alarmeert. De zwarte matrixborden langs de N757 flitsen aan: knipperlichten en de bekende verkeersborden met springend hert en maximaal 50 stralen de weggebruikers tegemoet.

En verdomd, het werkt. Vaste verkeersborden worden in het buitengebied vaak genegeerd, maar dit is geen plichtmatige waarschuwing. Gaan de matrixborden aan, dan is er echt een beest in aantocht. De langsrazende auto's veranderen op slag in tuffers, om een overstekende ree, vos of das te kunnen ontwijken, dierenleed te voorkomen, de lak van de auto te redden en wellicht ook hun eigen huid.

Wildaanrijdingen vormen in Overijssel een belangrijke oorzaak van ongelukken, vertelt Bert Dijkstra van de provincie. Vorig jaar waren er 880 geregistreerde botsingen met reeën . Een enkele bestuurder moest naar het ziekenhuis; de dieren waren op slag dood of moesten uit hun lijden worden verlost.

'Vijf jaar geleden besloten we om iets te doen aan een aantal knelpunten met veel wildaanrijdingen , zoals hier bij De Horte', aldus Dijkstra. 'Je kunt natuurlijk een verkeersdrempel aanleggen of een chicane, maar dan houd je het verkeer de hele dag op.'

Daarom werd gekozen voor een proef met het van oorsprong Zwitserse wildwaarschuwingssysteem Prowild, waarmee Traffic 2000 van Hamberg al ervaring had opgedaan bij 't Harde op de Veluwe. In Overijssel is een verder ontwikkelde versie van Prowild ruim vier jaar geleden geïnstalleerd op twee hotspots: bij De Horte en langs de N346 bij Diepenheim, én op twee locaties waar vanwege de aanleg van nieuwe natuur meer botsingen met reeën werden verwacht. Een minder gelukkige keus. Door beleidswijziging kwam de nieuwe natuur niet van de grond.

De opzet is op de vier locaties in grote lijnen identiek. Langs de weg is aan beide zijden een hek geplaatst om te voorkomen dat de dieren willekeurig oversteken. Bij De Horte over 600 meter en bij Diepenheim over 3,5 kilometer. In dat raster is op twee plaatsen waarnaar al veel wildpaadjes toeliepen een doorgang gemaakt van enkele tientallen meters breed met daarin een detectiesysteem dat aan de verkeersborden is gekoppeld.

Om dieren die willen oversteken waar te nemen, staat er bij De Horte aan weerszijden van de doorgang een groen paaltje met daartussen op 30 en op 70 centimeter hoogte een straal infrarood licht. Wordt die straal onderbroken door een vossenstaart of een reeënpoot dan gaan de waarschuwingsborden langs de weg 2 minuten aan. 'Dat gebeurt twee tot tien keer per nacht', aldus Dijkstra. 'Normaal staat deze lijndetector alleen aan in de schemering en 's nachts, maar tijdens de reeënbronst als de dieren actiever zijn, kunnen we het systeem ook overdag inzetten.'

Volgens Hamberg is de kans op valse meldingen klein. 'We hebben de software zover ontwikkeld dat het systeem niet afgaat bij opwaaiende bladeren of harde regen.' Wel zijn er soms incidenten, beaamt hij, zoals een vallende tak, een keer een wandelaar die zijn auto onhandig in de bosrand parkeerde en een wegbeheerder die een nieuw hectometerpaaltje in de lichtstraal plaatste. 'Dan schakelt het systeem zich uit en geeft een waarschuwing.'

Tijdens een evaluatie afgelopen maand bleek hoe effectief de Overijsselse aanpak is. Bij De Horte zijn aanrijdingen met reeën de afgelopen jaren achterwege gebleven. Dat waren er daarvoor gemiddeld 25 per jaar. Bij Diepenheim is het aantal botsingen omlaag gegaan van 35 naar 3 per jaar. 'Dat zijn geregistreerde gevallen', aldus Dijkstra. 'Je bent verplicht een aanrijding met een ree bij de politie te melden, maar er zijn natuurlijk ook mensen die het beest in de achterbak leggen en doorrijden'.

Beeld Joost van den Broek

Mits de auto het nog doet. 'De schade bedraagt meestal tussen de 2.500 en 7.500 euro. Zo'n ree komt soms over de motorkap heen door de voorruit', aldus Dijkstra. 'Nu ik zie hoe effectief het systeem is, hoeveel schade en dierenleed we voorkomen, vind ik het de investering dubbel en dwars waard.' Prowild kost gemiddeld drie ton per locatie. Het waarschuwingssysteem is vooral geschikt, denkt Dijkstra, voor plaatsen waar veel dieren geconcentreerd oversteken.

Voor al die andere plekken in de provincie met zo af en toe eens een ongeluk heeft hij weinig te bieden. 'De vaste borden met het springende hert zijn er vooral vanwege de juridische aansprakelijkheid. Soms plaatsen we reflectoren of molentjes met reflectoren op bermpaaltjes. Die kaatsen het licht van de koplampen het bos in, zodat het wild schrikt. Je wilt graag wat doen, het kost niet veel, maar ik zou niet durven beweren dat het helpt.'

Fluittoon

Sinds 2014 experimenteert de provincie Gelderland met een geavanceerde versie van dit reflectorsysteem. Op bermpaaltjes zijn sensoren geplaatst die als ze het licht van de koplampen waarnemen een lichtje het bos in laten schijnen of een fluittoon laten horen. Doordat er problemen waren met de batterijen en de zonnepaneel­tjes zijn er nog geen resultaten.

Of het zoden aan de dijk zet is dus nog de vraag. Volgens Edgar van der Grift van onderzoeksinstituut Alterra in Wageningen zijn er 'weinig aanwijzingen' dat maatregelen die gericht zijn op het beïnvloeden van het gedrag van dieren met reflectoren of fluitjes blijvend leiden tot minder ongelukken. Wel effectief, volgens hem: 'wild-detectiesystemen die automobilisten waarschuwen op het moment dat er werkelijk dieren proberen over te steken.'

Dat is een opsteker voor Prowild, maar zou het niet veel goedkoper zijn om langs botsingswegen de maximumsnelheid 's nachts terug te schroeven naar 50 of 60 kilometer per uur, desnoods met flitspalen om de rijdiscipline te handhaven? Dijkstra: Afwaarderen van wegen van 80 naar 60 ligt politiek erg gevoelig, maar ook bij de bewoners van het buitengebied is de weerstand daartegen groot.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden