Mata Hari, de danseres: uitdagend, bloedmooi, provocerend

Een mini-college over Mata Hari van choreograaf Ted Brandsen. Zodat u weet op welke dans solo u moet letten tijdens de wereld première van het avondvullende ballet.

Choreograaf Ted BransenBeeld Frank Ruiter

'Op het prikbord in mijn werkkamer hangt een foto van Mata Hari, gemaakt in 1905, in een transparante jurk van voile in een van haar dansposes. Dat is mijn favoriete beeld van Mata Hari, de danseres: ze is uitdagend, bloedmooi, provocerend. Daarnaast hangt een kaart van het portret dat Isaac Israëls in 1916 van haar maakte. Van Margaretha Zelle, zoals ze heette: een trotse, sterke en daardoor aantrekkelijke vrouw. Door alles wat ik over haar heb gelezen, zie ik een heel leven achter dat portret: dat van een ambitieuze, intelligente, aan luxe verknochte, zeker ook aardige vrouw, die ondanks alle tegenslagen in haar leven nooit bij de pakken neer ging zitten.

'Het perfecte avondvullende ballet over Mata Hari begint met het libretto van Janine Brogt. Ze schreef het verhaal in een paar losse scènes. We beginnen in Den Haag, waar Margaretha als 18-jarige trouwt met een officier. Gaan naar Nederlands-Indië, waar ze gefascineerd raakt door tempeldansen. Naar Parijs, waar ze doorbreekt als exotische danseres, zich beweegt in de hoogste culturele kringen. We zien Mata Hari in de Eerste Wereldoorlog, als ze wordt gevraagd te spioneren voor de Duitsers. We zien, natuurlijk, haar terechtstelling wegens hoogverraad. Meer dan een biografische route is het libretto natuurlijk de kapstok om een dramatisch verhaal te verbeelden in bewegingen. Daarom heb ik ook niet gekozen voor bestaande muziek uit die tijd, maar opdracht gegeven voor een nieuwe compositie.

Een exceptionele danseres

'Het perfecte ballet, dat heeft ook het perfecte decor nodig, en de perfecte kostuums. Maar je voorstelling valt of staat natuurlijk met de keuze voor je vrouwelijke solist. De enige echte Mata Hari is voor mij degene die haar gaat vertolken, Anna Tsygankova. Uit beschrijvingen van mensen die Mata Hari hebben zien dansen, komt een magnetiserende persoonlijkheid naar voren met een adembenemende manier van bewegen. Anna heeft eenzelfde soort magnetisme. Star quality. Bovendien is ze een exceptionele danseres: ze is fysiek heel sterk, wat maakt dat ze haar gepassioneerdheid goed kan uitbeelden, maar ze heeft ook een lyrische, kwetsbare kant.

'En dan komt het erop aan solo's te bedenken waarin Mata Hari de danseres het beste gestalte krijgt. Uit verhalen weten we dat ze elementen gebruikte van Javaanse tempeldansen die ze in Nederlands-Indië heeft gezien. Dat is het uitgangspunt waarop wordt gevarieerd. Zien we in de eerste signature solo een nog onopvallende danseres in de Moulin Rouge iets voor zichzelf uitproberen, gaandeweg zie je Mata Hari als het ware ontstaan, en worden de solo's steeds vrijere variaties, tot ze op het hoogtepunt van haar roem in een soort freeze terechtkomt en weet: ik heb het gemaakt. Dat is een van de mooiste momenten uit de voorstelling. Omdat je ziet dat je met een dans meer doet dan een biografie vertellen. Al dansend transformeer je, je treedt buiten de werkelijkheid, en als dat goed gaat, helemaal goed gaat, zijn dat de momenten dat je het publiek met je verhaal raakt.'

Ted Brandsen

Ted Brandsen (1959) begon zijn carrière bij Het Nationale Ballet in 1981 als danser. In 2003 werd hij er artistiek directeur en huischoreograaf. Sinds 2012 is hij directeur.

Mata Hari gaat op 6 februari in wereldpremière in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden