'Massimo, het zijn gangsters'

In Amerika vierde in de jaren tachtig de vijandige overname hoogtij. Deze manier van zakendoen is terug van weggeweest. Amerikaanse investment bankers zijn massaal neergestreken in Italië....

WILLEM BEUSEKAMP

door Willem Beusekamp

DE KLASSIEKE consigliere - dankzij Hollywood synoniem voor een advocaat van kwaaie zaken - heeft in de Italiaanse directiekamers plaatsgemaakt voor het 'harde tuig', zoals de grote internationale overname-experts ooit zijn omschreven. In Milaan en omstreken is hun advies gevraagd. Er valt de komende maanden minstens

1,2 miljard gulden aan commissies te verdienen, ongeacht de uitkomst van de deal.

De gemiddelde Italiaan ziet plotseling namen voorbijkomen waarvan hij nog nooit heeft gehoord. Het is niet langer Agnelli, Berlusconi, Benetton of Pirelli, maar Morgan Stanley, Credit Suisse First Boston, Lazard Frères of Lehman Brothers. En het gaat om harde dollars. Omgerekend 116 miljard gulden.

Het is de prijs die Olivetti, ooit fabrikant van typemachines, wil betalen voor het zevenmaal grotere Telecom Italia, de voormalige nationale telefoonmaatschappij. Voor Europa is het een recordbedrag. Verdere bijzonderheden: Telecom wil niet en Olivetti heeft het geld niet. Vrijwel alle bekende Amerikaanse investment bankers zijn door de betrokken partijen ingeschakeld bij deze bijna vergeten manier van zakendoen.

In de jaren tachtig werden Wall Street en het halve Amerikaanse bedrijfsleven erdoor ontregeld. Met geleend geld een vijandelijk bod doen op een grotere branchegenoot, die direct na overname in winstgevende onderdelen werd verpatst. De prooi als onderpand voor zijn eigen executie. De adviseurs verdienden goud. In Europa sloeg de methode nooit echt aan.

De bestuursvoorzitter van Telecom - in Italië 'Franco Il Freddo', Frank De Kille genoemd - wist niet wat hij zag, toen Olivetti vorige week zaterdag met een firmajet bij hem thuis het document liet bezorgen, waarin zonder enig vooroverleg de komende overname stond aangekondigd. Tussen de regels door was te lezen hoe de nieuwe eigenaren delen van Telecom winstgevend dachten te verkopen. Adviseurs: Lehman Brothers, Donaldson, Lufkin & Jenrette en Chase Manhattan.

De geruchten kende Bernabè. Maar dat Olivetti het echt op een confrontatie zou laten aankomen, had hij niet voor mogelijk gehouden. De overheid heeft immers via een klein aandeel een vetorecht over nieuwe eigendomsverhoudingen bij Telecom. Franco Bernabè (49) vroeg en kreeg de volgende dag in Rome spoedonderhoud met premier D'Alema.

De Italiaanse regeringsleider kreeg die zondag volgens het uitgelekte protocol het volgende van Bernabè te horen: 'Dit kan toch niet waar zijn, hè. Een gangsterstreek van het Wall Street uit de jaren tachtig. Die financiële haaien hebben hier niets te zoeken. Grote fusies zijn gebaseerd op aandelenruil en goed overleg. Dit wordt een bloedbad.'

Bernabè verwijt D'Alema het bod heimelijk te steunen. Via haar sleutelpositie, het aandeel met vetorecht, hadden regering en haar adviseurs van Morgan Stanley de overvallers van Olivetti voortijdig op andere gedachten kunnen brengen. En waarom had D'Alema op tv de actie van Olivetti 'moedig' genoemd? Waarna de Telecom-chef van leer trok tegen de 'nieuwe kapitalisten'.

Hij bedoelde niet de investeringsbanken, maar een categorie ondernemers die door delen van de regerende linkse elite op handen wordt gedragen. De groep is niet homogeen. De leden hebben echter met elkaar gemeen dat ze niet behoren tot de gehate oude patriarchen.

Feit is dat Massimo d'Alema, een streng geschoold kaderlid van de voormalige communistische partij, regelmatig het nieuwe talent prijst dat Italië zo broodnodig heeft om op Europees niveau te kunnen blijven concurreren. Nog in november vorig jaar verklaarde de premier er alles aan te zullen doen dat dergelijke entrepeneurs worden ondersteund.

De 'oude kapitalisten', zoals de Agnelli's (Fiat), hebben volgens D'Alema geen lef meer en zijn bovendien niet modern. Zij pleiten voor 'minder staat', maar staan in Rome altijd als eersten op de stoep zodra er subsidies worden verdeeld. 'Miserabele kapitalisten', werden ze enkele malen door de premier genoemd.

Welnu, zei Bernabè afgelopen zondag tegen de premier. 'Zal ik jou eens die nieuwe kapitalisten noemen, die nu proberen met geweld Telecom over te nemen en die ons hebben opgezadeld met die haaien?' Het is een schilderachtig gezelschap, dat Bernabè de revue laat passeren. Begrijpelijk dat de New York Times het overnamegevecht bij voorbaat tot Fellini-klucht devalueerde.

Voor een beter begrip van de commotie die inmiddels is uitgebroken over het gesprek tussen de premier en Bernabè is het van belang te weten wie de overval op Telecom in werkelijkheid leidt. Het is een groep beleggers die opereert onder de naam Bell - vrij vertaald: 'tring, de telefoon gaat'.

Bell is een in Luxemburg gevestigde vennootschap van 'nieuwe Italiaanse kapitalisten', onder leiding van Olivetti-president Roberto Colannino. Bell bezit 15 procent van de aandelen Olivetti. Of oud-topman Carlo de Benedetti van Olivetti ook een belang heeft in Bell is onduidelijk. In ieder geval is hij nog steeds ere-commissaris van Olivetti, heeft hij aandelen Olivetti en is zijn zoon bij het computerbedrijf de rechterhand van Colannino.

Andere aandeelhouders in Bell zijn onder anderen de eigenaar van de regelmatig bijna failliete voetbalclub Bologna en markiezin Bona Frescobaldi, de echtgenote van een bankier die zelf ook in Bell heeft belegd. 'Haar potten en pannen meegerekend', heeft de markiezin volgens Bernabè een paar miljoen in Bell geïnvesteerd. 'Massimo, zijn dit de nieuwe kapitalisten waar jullie je hoop op hebt gevestigd?'

Vervolgens, aldus het uitgelekte protocol, vergelijkt Bernabè de Bell-investeerders met Raul Gardini, een naam bij het horen waarvan Italië nog steeds opschrikt. Deze superondernemer schoot zichzelf in 1993 in Venetië door het hoofd, nadat zijn woeste overname- en fusiebewegingen met staatsbedrijven waren geëindigd voor de balie van openbaar aanklager Antonio di Pietro.

De vergelijking met Gardini is de managers van Bell en Olivetti in het verkeerde keelgat geschoten. Eergisteren dienden zij in Milaan tegen Bernabè een klacht in wegens smaad.

Afgelopen woensdag kreeg premier D'Alema opnieuw een manager over de vloer, Umberto Agnelli. En ook het verslag van dit onderhoud verscheen exclusief in la Repubblica, het doorgaans wat saaie dagblad, waarvan het eigendom berust bij ... Carlo de Benedetti. De krant is dezer dagen onmisbaar.

Agnelli: 'Excellentie, u kunt zich toch niet veroorloven ons miserabele kapitalisten te noemen'

D'Alema: 'Ik heb dat nooit gezegd, maar ik ben ervan overtuigd dat Telecom in 1997 tegen een betere prijs zou zijn geprivatiseerd indien grote ondernemers zoals u meer moed hadden getoond.'

De premier rekent voor hoe de beurskoers van Telecom zich positief heeft ontwikkeld. Met name in de afgelopen maanden, sinds Bernabè in november 1998 het roer had overnam, zijn de aandelen in waarde geëxplodeerd.

Waarop Agnelli de premier eraan herinnert dat het financieringsbedrijf van de familie in 1997 slechts een klein belang van

0,6 procent in Telecom heeft genomen omdat de toenmalige regering het beter vond dat het telefoonconcern op korte afstand werd gecontroleerd door juist die 'oude kapitalisten', die door D'Alema regelmatig de les wordt gelezen. Nog meer kleine belangen in Telecom, in totaal zo'n 8 procent, werden ondergebracht bij vertrouwde beleggers.

Agnelli: 'Het is niet onze business. Wij concentreren ons op het maken van auto's.'

D'Alema: 'Ik begrijp die verongelijkte houding van majesteitsschennis niet van u.'

De premier bezweert Agnelli dat hij het bod van Olivetti niet steunt, ook niet heimelijk. In tegendeel. Het was de regering die volgens D'Alema als eerste vernam dat er een overval op Telecom in de maak was. D'Alema: 'Ik vertelde het aan Bernabè, maar hij noemde zo'n operatie belachelijk. Zoiets zou Olivetti nooit lukken'.

Agnelli besluit het gesprek met de belofte in familieverband nog eens te bekijken hoe hij Bernabè meer kan steunen. Tegen de premier: 'Telecommunicatie zal voor ons echter nooit een strategische business worden.'

Een Amerikaanse fondsmanager uit Denver vertelde het persbureau Bloomberg nog nooit zo'n merkwaardige overnamestrijd te hebben gezien. Hij beheert ondermeer een miljoen aandelen Telecom en is voorlopig niet van plan ze te verkopen. 'Ik verdien nu al aan het bod, en ik zal er nog meer aan verdienen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden