Analyse

Massieve steun uit Washington biedt Oekraïners perspectief

De as Kyiv-Washington neemt het over van de as Parijs-Berlijn, nu de Oekraïners zich door de Amerikanen gesteund weten in hun strijd om niet van de kaart te worden geveegd.

Arnout Brouwers
Oekraïense ontheemden zoeken bescherming tegen bombardementen in een schuilkelder in Lysytsjansk. Beeld Diego Herrera / Getty Images
Oekraïense ontheemden zoeken bescherming tegen bombardementen in een schuilkelder in Lysytsjansk.Beeld Diego Herrera / Getty Images

‘Bijna iedereen leeft onder de grond in Lysytsjansk en schuilt al drie maanden voor luchtaanvallen. Zonder elektriciteit en water. Nadat de school waar ze eerst in schuilden werd gebombardeerd, vrezen ze dat zelfs een paar minuten bovengronds zijn spelen met hun leven is.’ Zo bericht de Nieuw-Zeelandse journalist Tom Mutch vanaf het slagveld.

Terwijl Nederlanders volgens een peiling van onderzoeksbureau I&O hun belangstelling voor de oorlog een beetje beginnen te verliezen, gaan de gevechten en beschietingen onverminderd door. Bruut, dodelijk en meedogenloos. Al bijna drie maanden. Ondertussen verschuiven de machtsverhoudingen, op het slagveld en daarbuiten. Sauve qui peut, dachten de Finnen en Zweden na 24 februari, en ze klopten aan bij de Navo. Politiek is dat een aardverschuiving, militair zal het helpen bij het versterken van de verdediging van de Baltische landen.

Op het slagveld is de militaire uitputtingsslag – uitkomst: ongewis – in volle gang. Waar Rusland tegen personele en militaire limieten aanloopt, blijft Oekraïne vastberaden overeind te blijven en hoopt, dankzij vooral Amerikaanse militaire steun, uiteindelijk misschien zelfs bezet gebied terug te veroveren. Het is geen luchthartige vastberadenheid, want niemand hoeft de Oekraïners uit te leggen welke astronomische prijs, ook in bloed, ze dagelijks betalen om te kunnen overleven.

De VS aan zet

Adviezen uit West-Europa, waar leidende naties Frankrijk en Duitsland qua militair materieel weinig bijdragen en politiek aansturen op een staakt-het-vuren en het voorkomen van gezichtsverlies voor Poetin, zijn daarbij steeds minder relevant – en wellicht vooral bedoeld voor binnenlandse consumptie. Want met de terugkeer van oorlog en Russische agressie op het continent, blijken de Verenigde Staten nog steeds de enige westerse macht die een geloofwaardig politiek-militair antwoord kunnen organiseren.

En stutten. Ook de Europese Unie werkt aan Marshallplan-achtige structuren om straks het land weer op te bouwen. Maar de VS hebben meer dan tachtig jaar na de oorspronkelijke Lend-Lease-wet om Europese landen te helpen tegen de nazi’s, een nieuwe variant daarvan aangenomen. En vrijdag lag er een ontwerpwet klaar voor militaire en economische steun ter waarde van 40 miljard dollar. Dát geeft Kyiv het vertrouwen dat het niet alleen staat in zijn strijd om te overleven.

Een doodvermoeide Oekraïense buitenlandminister Koeleba (die maandag in een EU-gebouw in slaap viel terwijl hij wachtte om bij een vergadering te worden binnengelaten) wond er deze week in Den Haag geen doekjes om. ‘Ons leger is het sterkste in Europa. U weet hoe de Bundeswehr erbij staat. De Navo, dat is Amerika plus alles wat we kunnen krijgen uit Europa – een stuk hier, een stuk daar. We zijn erachter gekomen dat jullie legers erg achter... eh, niet conform de verwachtingen zijn. Dus ook jullie veiligheid hangt ervan of het Oekraïense leger Rusland kan intomen.’ Kort na zijn bezoek zei premier Rutte dat Nederland militair verder niet kan bijspringen.

Zo neemt in oorlogstijd de as Kyiv-Washington, met steun van Londen, Warschau en de Balten, het over van de as Parijs-Berlijn. Wat de Oekraïners betreft, is het beleid om ‘Poetin niet te provoceren zodat hij niet verder escaleert’ op 24 februari failliet gebleken. Zij wijzen erop dat de Frans-Duitse pogingen ‘ter appeasement van Rusland’ zijn uitgemond in een monsterlijke oorlog met soms genocidaire trekken. De Franse wens om Poetin niet ‘te vernederen’ leeft in Kyiv en Washington dan ook minder. ‘Onnodig’ gezichtsverlies hoeft Poetin inderdaad niet te lijden, zegt Koeleba, maar niet ten koste van Oekraïne dat grondgebied zou moeten opgeven.

Geen wapenstilstand

‘Bied ons geen wapenstilstand’, tweette de Oekraïense onderhandelaar Podoljak deze week. ‘Die is onmogelijk zonder totale Russische terugtrekking.’ Die terugtrekking wordt wisselend gedefinieerd, ofwel tot de (illegale) grenzen van 24 februari, ofwel totale terugtrekking. Die vastberadenheid baart zorgen in sommige West-Europese hoofdsteden, net als de opmerking van Navo-chef Stoltenberg dat Oekraïne de oorlog kan ‘winnen’.

Officieel zijn alle bondgenoten het eens dat Oekraïne zelf moet beslissen over dit eindspel. Ook is duidelijk dat Rusland tot dusver niet bereid is serieus te onderhandelen. Sterker nog: de door Rusland geïnstalleerde ‘gouverneur’ van het bezette Cherson zegt dat het gebied ‘spoedig’ onderdeel van Rusland wordt. Voor Kyiv betekent dit de verdere onttakeling van het land, die onaanvaardbaar is. Daarbij speelt ook de vraag wat het heeft aan een wapenstilstand die Rusland in staat stelt zich in te graven in bezet gebied en zich te hergroeperen om later opnieuw verpletterend toe te slaan?

Zolang Rusland de oorlogsmachine draaiende kan houden en Kyiv zich niet neerlegt bij de ontmanteling van het land, zal de militaire uitputtingsslag verder gaan. Dat daarbij onder het vertoon van westers eensgezindheid oude breuklijnen zichtbaar worden, stelt niet gerust – net zomin als de eerste tekenen van ‘oorlogsmoeheid’, niet in het oosten maar in het westen van het continent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden