Masserende violen over je hele lichaam

Dat we van tevoren niet waren gewaarschuwd, mochten we absoluut niet zeggen. Ronald Jan Heijn had het in zijn inleiding juist heel duidelijk uitgelegd....

ARIEJAN KORTEWEG

Van onze verslaggever

Ariejan Korteweg

AMSTERDAM

De muziekluisteraar zou dan, zeg maar, een muziekbelever worden, die de uiteinden van zijn energetisch systeem door de muziek zou laten masseren. Want let straks maar eens op hoe gevoelig de uiteinden van je astraal lichaam zijn voor de frequenties van de vele violen die straks bij Górecki gaan klinken.

De inleiding van Heijn, in de Kleine Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw, was bestemd voor iedereen die goed voorbereid wilde beginnen aan het concert dat zo in de Grote Zaal zou worden gegeven: Hemelse Muziek, met projectie en lichteffecten, door het Vlaamse ensemble I Fiamminghi.

Het orkest - onlangs nog door de Vlaamse overheid van zijn subsidie beroofd - had een symbiose van klanken en gevoelens beloofd, afgestemd op een nieuwe doelgroep van cultuurconsumenten, die zo langzamerhand wel eens genoeg hebben van het rationele modernisme. En wie kan daar beter over vertellen dan Heijn, wiens firma Oibibio een paar jaar geleden nog baanbrekend werk verrichtte door een ligconcert in het Concertgebouw te organiseren, horizontaal genieten van de synthesizerklanken van Toppop's Ad Visser.

Volgens Heijn - lange grijzende manen, knap zwart pak - mogen we ook onszelf als muziekinstrument opvatten. Immers: muziek is energie, net als wij; en headbangen is een hedendaagse versie van Zen-meditatie. Zelfs je genen maken muziek, zoals het blad Bres onlangs nog onthulde. Zet je bijvoorbeeld het in de slaap aangemaakte enzym om in noten, klinkt dat heel holistisch precies als een nocturne van Chopin.

Maar pas op: bij wie niet in balans is met zichzelf, zal de melodie van zijn wezen vals klinken. En valse noten, dat is het laatste wat we willen. Gemak dient de mens, harmonie willen we horen, klanken die zogezegd zonder knars of dissonant naar binnen glijden

Reken maar dat we wat dat betreft bij de Hemelse Muziek aan onze trekken kwamen. Eerst was er Fratres van de Estlander Arvo Pärt, waarbij op het filmscherm dat het concertgebouworgel aan het gezicht onttrok, zwartwitbeelden van Romaanse gewelven werden getoond. Bedankt, zo hoeven we bij Pärt tenminste nooit meer te denken aan verdwaalde ruimteschepen of walvissen in troebel water.

Daarna kwam Ulysses Awakes van de Brit John Woolrich, met op de achtergrond een grote oranje zon, die opkomt achter schrale bomen. The Protecting Veil van John Taverner, geïnspireerd op een tiende-eeuws visioen van de verschijning van Maria in Constantinopel, ging vergezeld van de bijbehorende dia's van schilderingen uit de Middeleeuwen.

Nog letterlijker was de visuele begeleiding van de Derde Symfonie van de Pool Henryk Górecki, de klassieke tophit van het decennium die als ondertitel Symfonie van treurige liederen heeft. Een van de teksten is een gebed tot Maria, dat werd aangetroffen op een gevangenismuur in het hoofdkwartier van de Gestapo in Zakopane. I Fiamminghi had er beelden van een concentratiekamp bij gedacht. Die beelden misten hun uitwerking niet, dat doen beelden van concentratiekampen nooit.

Dat was de hemelse muziek volgens I Fiamminghi. De lichteffecten zijn ons ontgaan, de projectie was als poging de muziek tot eendimensionale proporties terug te brengen volledig geslaagd.

'Ik voelde dat slechts een integratie van verscheidene kunsten en culturen de symfonische muziekscene kan redden', zei de man die verantwoordelijk is voor deze 'moderne multi-mediale' muziekpraktijk, I Fiamminghi-dirigent Rudolf Werthen onlangs in een interview. Integratie? Je vraagt je af of Werthen weet dat Pärt en Gorecki onder choreografen de meestgebruikte hedendaagse componisten zijn, en of hij ooit heeft stilgestaan bij de gedachte dat kunst die werkelijk waardevol is zijn geheimen pas na lang aandringen prijsgeeft.

En Heijn? Voor de pauze keek hij vooral met zijn ogen dicht. Na de pauze zat er een ander op zijn stoel.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden