Nieuwsexperimenten

Massatest ook in Nederland in aantocht

Nederland bereidt zich achter de schermen voor op proeven met grootschalig, snel testen van hele steden of regio’s tegelijk. Ook burgers zonder klachten zouden dan worden getest. Zo’n experiment zou ergens in december of januari voor het eerst kunnen plaatsvinden.

In Groot-Brittannië testen ze al massaal in bepaalde regio's, hier helpen soldaten in Liverpool. Beeld REUTERS
In Groot-Brittannië testen ze al massaal in bepaalde regio's, hier helpen soldaten in Liverpool.Beeld REUTERS

‘We vragen ons af: hoe kun je de enorme testcapaciteit die straks vrijkomt door het sneltesten goed inzetten?’, zegt hoogleraar moleculaire epidemiologie en OMT-lid Marc Bonten (UMC Utrecht). ‘En voor deze aanpak worden nu de plannen gemaakt.’ Het OMT bereidt daartoe een advies voor aan het kabinet. ‘Ook omdat we ervaring hiermee willen opdoen’, zegt Bonten.

‘We moeten omschakelen naar: denk groot. Want we hebben straks tests zat’, zegt ook hoogleraar theoretische epidemiologie Hans Heesterbeek (Universiteit Utrecht), die overigens geen zitting heeft in het OMT. Het lijkt Heesterbeek bijvoorbeeld zinvol om na een vastgestelde besmetting meteen het hele gezin, de hele wijk of de hele school rond de geïnfecteerde te testen. ‘Zodat je een soort veilige ring rondom zo’n positief geval aanlegt.’

Stadsbreed

De ideeën markeren een overgang naar een volgende fase, waarbij men het virus niet meer alleen opwacht in de teststraat, maar het ook weer actief najaagt. Zo zou een massale bevolkingstest in een stad of regio ook de mensen moeten opsporen die wel besmet zijn, maar dat niet weten – volgens de onderzoeken tussen de 11 en de 50 procent van het totaal aantal geïnfecteerden. Bij een stadsbreed testexperiment in Liverpool kwamen in enkele weken tijd prompt 842 mensen zonder symptomen aan het licht.

Maar, waarschuwen de experts: massaal testen alleen zal het virus niet weg krijgen. Om het verspreidingsgetal R van het virus zónder aanvullende coronamaatregelen langdurig onder de 1 te krijgen, zou iedere Nederlander om de drie dagen een test moeten doen, bleek vorige week uit een Utrechtse studie. ‘Dat is duidelijk niet haalbaar’, zegt Heesterbeek.

Testweekend

GroenLinks opperde donderdag om twee nationale ‘testweekends’ te houden om het virus onder controle te krijgen. Daarna zouden allerlei maatregelen weer voorzichtig kunnen worden afgeschaald, schetst de partij in een plan. ‘Door middel van heel veel sneltesten kunnen we zorgen dat we weer naar de horeca, naar sportwedstrijden of naar het museum kunnen’, aldus GroenLinks.

Het is onwaarschijnlijk dat dit werkt, zegt wiskundig modelleur Martin Bootsma. ‘Als je tegelijkertijd de maatregelen opheft, gaat zo’n strategie gewoon mis. Het R-getal zou dan niet omlaag gaan, maar juist omhoog’, verwacht Bootsma. Zelfs met de coronamaatregelen van september zou nog altijd minstens driekwart van de bevolking aan de testweekends moeten meedoen om de R onder de 1 te krijgen, blijkt uit zijn berekeningen.

‘Met maar twee weekendjes testen ga je veel mensen mislopen’, denkt ook Bonten. Dat komt omdat het na besmetting enkele dagen duurt voordat men zelf besmettelijk wordt voor anderen. ‘Iemand met het virus kan dus vandaag negatief testen, maar morgen besmettelijk zijn en dan allerlei anderen besmetten voordat het tweede weekeinde aanbreekt’, legt Bonten uit. Uit het Utrechtse onderzoek blijkt dan ook dat het voor het opsporen van geïnfecteerden vooral cruciaal is om heel vaak achter elkaar te testen.

Twijfels

Hoe succesvol het bevolkingsonderzoek in Liverpool was, is overigens nog onzeker. De Britse minister van gezondheid Matt Hancock verklaarde deze week dat het aantal besmettingen in de stad met tweederde omlaag is gegaan. Maar het is de vraag of dat door het testen komt: de daling was al enkele weken voor de testcampagne ingezet. Bovendien wijzen critici erop dat vooral in de armere delen van de stad veel mensen niet aan het bevolkingsonderzoek meededen.

Zo zijn er meer voorbehouden. Mensen die positief testen moeten thuisblijven, maar volgens de Nederlandse cijfers doet een op de vijf dat niet. En omdat sneltests niet erg gevoelig zijn, zullen er nogal wat geïnfecteerden ten onrechte te horen krijgen dat ze negatief zijn. ‘Als men dan denkt: de remmen kunnen los, dan biedt dat een prachtige kans voor nieuwe superverspreidingen’, zegt Heesterbeek.

Voorzichtig aan dus, met dat nieuwe wapen tegen het virus, luidt het devies. ‘Heel veel testen helpt’, zegt Bonten. ‘Maar niet genoeg om zonder extra maatregelen de hele epidemie onder controle te krijgen.’

Corona-impact vergelijkbaar met gewoon griepseizoen?
De veelgehoorde kritiek dat de coronapandemie niet veel heftiger is dan een zwaar griepseizoen, kan definitief van tafel. Dat blijkt vrijdag uit berekeningen van het RIVM.

Corona-infectie maakt ons écht weerbaarder tegen nieuwe besmetting
Na een corona-infectie zijn we tóch langdurig beschermd tegen het nieuwe virus. De afgelopen dagen vonden wetenschappers in Nederland, Spanje en Engeland nieuwe aanwijzingen dat de afweercellen van veruit de meeste mensen het nog lange tijd ‘onthouden’ als we eenmaal ziek zijn geweest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden