VIER VRAGENPENSIOENHERVORMING FRANKRIJK

Massaal verzet tegen pensioenhervorming legt Frankrijk plat

Macron had bij zijn aantreden nog zo beloofd dat hij de pensioenhervorming erdoorheen zou krijgen. Maar net als zijn voorgangers stuit ook hij op Franse volkswoede. Vanaf donderdag ligt het land plat, zo beloven de vakbonden. Vier vragen over de hervorming en het verzet.

Medewerkers van een ziekenhuis in Nice maken spandoeken aan de vooravond van een landelijke staking over een voorgestelde pensioenhervorming in Frankrijk. Beeld Reuters
Medewerkers van een ziekenhuis in Nice maken spandoeken aan de vooravond van een landelijke staking over een voorgestelde pensioenhervorming in Frankrijk.Beeld Reuters

Waarom moet het pensioenstelsel worden hervormd?

De hervorming van het pensioenstelsel was een van de belangrijkste campagnebeloften van president Macron. Het huidige stelsel is ondoorzichtig en complex. Er zijn maar liefst 42 verschillende pensioenregimes, gekoppeld aan beroepsgroepen, met uiteenlopende rechten en privileges. De officiële pensioengerechtigde leeftijd is 62 jaar, maar in de praktijk gaan veel Fransen eerder met pensioen. Treinmachinisten, bijvoorbeeld, kunnen op hun 50ste stoppen met werken. Gemiddeld pensioneren Franse mannen op hun 60ste – eerder dan in zo’n beetje alle andere westerse landen.

In het huidige stelsel is de hoogte van de pensioenuitkeringen in de private sector gebaseerd op de 25 ‘best verdienende jaren’ van werknemers, en in de publieke sector op de laatste zes maanden. Naar Europese maatstaven zijn de uitkeringen royaal. Frankrijk geeft 14 procent van het bbp uit aan pensioenen, fors meer dan het gemiddelde van de Oeso-landen (8 procent).

Macron wil een universeel puntensysteem invoeren waarin iedere gewerkte dag in gelijke mate bijdraagt aan de pensioenopbouw. Zo’n stelsel – dat langer doorwerken aantrekkelijker moet maken – is volgens hem beter toegerust op een arbeidsmarkt waarin veel mensen niet hun hele leven hetzelfde beroep uitvoeren, en schokbestendiger voor de gevolgen van de vergrijzing.

Waarom is er zoveel verzet tegen de hervorming?

Macron is niet de eerste president die het pensioenstelsel wil hervormen, en ook niet de eerste wiens plannen op hevig verzet stuiten. In 1995 ging de hervorming van de regering-Chirac niet door nadat stakingen het land wekenlang hadden platgelegd. Sindsdien is het verzet van ‘de straat’ tegen pensioenhervormingen haast ritueel geworden. Ook in 2003 en 2010 kwam het tot massale protesten.

Volgens Macron is het de tegenstanders van zijn hervorming te doen om het behoud van specifieke pensioenprivileges. Maar daarmee gaat de president voorbij aan het feit dat zo’n 60 à 70 procent van de bevolking achter de stakers staat. En dat zijn niet allemaal spoorwerkers met een uiterst gunstige pensioenregeling. Hoewel Macrons hervorming geen bezuiniging is – in het nieuwe stelsel blijft de staat evenveel uitgeven aan pensioenen – zullen veel Fransen er naar verwachting op achteruitgaan. Naar goede Franse traditie laten ze dat niet zonder slag of stoot gebeuren.

Veel economen vinden bovendien dat Macron, die in campagnetijd heeft beloofd de pensioenleeftijd van 62 ongemoeid te laten, half werk levert. Het stelsel wordt weliswaar gestroomlijnd, maar blijft te duur en wordt op termijn onbetaalbaar, vinden critici.

Wat staat er op het spel voor Macron?

Macron werd verkozen met een agenda van fundamentele sociaaleconomische hervormingen. Dat die hervormingen pijn zouden doen en hem wellicht impopulair zouden maken, nam de president op de koop toe. In het begin van zijn presidentschap sprak hij met een zeker dedain over de koppige en behoudzuchtige volksaard van zijn landgenoten, die zich steevast tegen verandering zouden keren.

Macron ging voortvarend van start. Hij flexibiliseerde de arbeidsmarkt en hervormde de spoorwegsector. Totdat honderdduizenden gele hesjes keihard op de rem trapten. Sindsdien is hem er alles aan gelegen te laten zien dat hij de Fransen bij zijn hervormingsplannen betrekt. De president is aan het polderen geslagen. De bevolking kan zich over de pensioenhervorming uitspreken in een ‘burgerconsultatie’. In september sprak premier Édouard Philippe met vertegenwoordigers van de grote vakbonden over de plannen.

De regering lijkt bereid behoorlijk wat water bij de wijn te doen – mogelijk treedt het nieuwe stelsel zelfs pas in werking voor wie na 2025 de arbeidsmarkt opgaat. Maar dat het ‘universele puntenpensioen’ er komt, staat volgens premier Philippe vast.

In de entourage van de president wordt de pensioenhervorming – de ‘moeder aller hervormingen’, die iedereen raakt – naar verluidt gezien als ‘ultieme test’ voor het vervolg van Macrons presidentschap. Is hij na de gelehesjescrisis nog altijd de Grote Hervormer die hij aan het begin van zijn regeertermijn was?

Wat gaan de Fransen merken van de staking?

Eén ding staat vast: Frankrijk ligt donderdag plat. Op één gematigde vakcentrale na hebben alle grote vakbonden zich achter de stakingen geschaard. Bij elkaar opgeteld hebben zij miljoenen leden, die allemaal een oproep hebben ontvangen het werk neer te leggen. Velen van hen zullen zich aansluiten bij een van de in totaal 245 manifestaties. Verwacht wordt dat ook gele hesjes en radicaal-linkse black bloc-activisten hun opwachting zullen maken.

Vooral het personeel van de spoorwegen, dat relatief zwaar door de pensioenhervorming wordt geraakt, zal massaal staken. Slechts 10 procent van alle treinen rijdt, en slechts 30 procent van de Parijse metro’s. Honderden vluchten zijn geannuleerd.

Naar verwachting blijft de helft van de basisscholen dicht. Politiebureaus zullen ‘symbolisch worden gesloten’. Energievakbonden hebben opgeroepen de stroomtoevoer naar overheidsgebouwen stil te leggen.

Grote vraag is hoelang de stakingen zullen voortduren. Spoorwegvakbonden reppen van een ‘onbeperkte duur’. De verkoop van treinkaartjes is tot en met 8 december bevroren. Veel Fransen houden er rekening mee dat de stakingen weleens weken kunnen aanhouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden