Opinie

'Massa laat zich geen smaak opdringen'

Als goede smaak het criterium zou zijn voor museale designexposities, zou het modernisme in de musea nog hoogtij vieren, stelt Jeroen Junte. 'Brrrr.'

Een object van de ontwerper Marcel Wanders, tijdens zijn overzichtstentoonstelling in het Stedelijk Museum. Beeld anp

In de film Nixon plaatst regisseur Oliver Stone de Amerikaanse president bij zijn eerste schreden in het Witte Huis voor een schilderij van diens voorganger John F. Kennedy. Oog in oog met zijn charismatische voorganger verzucht de verwrongen Nixon: 'Als ze jou zien, dan zien mensen wie ze willen zijn. Als ze naar mij kijken, zien ze wat ze werkelijk zijn.'

Zo moet het Timo de Rijk ook zijn vergaan toen hij in het Stedelijk Museum in Amsterdam de expositie Pinned Up van ontwerper Marcel Wanders bezocht. De gebruiksvoorwerpen die hij daar zag, moeten hem hebben doen verzuchten dat dit niet de wereld was zoals De Rijk zou willen dat deze was. Nee, Wanders toont de hoogleraar Design Culture & Society de harde realiteit.

Een wereld waar spektakelzucht en driften als trots en hebzucht het menselijk handelen bepalen. Wanders exclusiviteit voor de massa fungeert daarmee in de beste kunsthistorische traditie als spiegel van de samenleving. En daar zou het Stedelijk met een boog omheen moeten lopen?

Brabantse carnavalswagen
In een opgetuigd betoog dat ronkt als een Brabantse carnavalswagen schaart De Rijk het design van Wanders op dezelfde hoogte als het Eurovisie Songfestival en een aalgladde beurspresentatie. Het is precies dit smaakoordeel dat de blik van de hooggeleerde De Rijk heeft vertroebeld. Als goede smaak het selectiecriterium zou zijn voor museale designexposities, zou het modernisme in de musea nog hoogtij vieren. Brrrr. En dat zou, zoals De Rijk ook al scherpzinnig bemerkte, in strijd zijn met de realiteit. Het wereldomspannende succes van Wanders is daarvan het zoveelste bewijs. Aan de opkomende economieën in Azië en het Midden-Oosten is de gesel van het modernisme trouwens geheel voorbij gegaan.

 
In een opgetuigd betoog dat ronkt als een Brabantse carnavalswagen schaart De Rijk het design van Wanders op dezelfde hoogte als het Eurovisie Songfestival en een aalgladde beurspresentatie

De Rijks kruistocht tegen Wanders is louter gefundeerd op smaak. De feiten laat hij voor wat ze zijn - zelfs als hij met Nixoniaanse paranoia insinueert dat deze 'zelffelicitatie' niet minder is dan een door Wanders 'gesponsord spektakel'. Serieus? Feit is wel dat Wanders een van de meest invloedrijke ontwerpers is ter wereld, in het bijzonder in Nederland. Met zijn New Baroque - een meubelcollectie met zwierige decoraties - haalde hij begin deze eeuw de nostalgie uit het verdomhoekje. Sindsdien is het bon ton om te citeren uit verguisde kunsthistorische stijlen als barok en postmodernisme. Daar is inderdaad niets progressiefs aan; dat is loepzuiver aanvoelen wat het volk wil. Is dat aanbevelenswaardig voor een ontwerper? Niet per se. Maar het maakt diens oeuvre wel urgent.

Moderne wereld
De moderne wereld waarin de media alomtegenwoordig zijn en beelden in één oogopslag moeten beklijven is aan het design niet voorbijgegaan. Met zijn extraverte vormtaal en opvallende materiaalkeuzen begrijpt Wanders als geen ander hoe de ontwerper zich hierin staande kan houden. Met zijn zakelijk imperium van hotels, showrooms, een eigen designlabel en een goed lopende designstudio met ruim veertig medewerkers is Wanders de representant van een nieuwe designlichting. Meer nog dan probleemoplosser zijn deze ontwerpers gewiekste ondernemers. De ontwerper als nieuwe zakentycoon, zit de wereld daarop te wachten? Nee. Maar het is de realiteit. Daar mag het museum zich niet voor verstoppen.

Kortom, met de keuze voor Wanders laat het Stedelijk Museum zien dat het voeling heeft met de actuele realiteit. En, héél belangrijk, dat het lef heeft. Hoeveel veiliger was het geweest een minder controversieel ontwerper te vragen. Want natuurlijk kan er bij de intellectuele reikwijdte van Wanders' design een vraagteken worden gezet - en dat gebeurt ook alom. Ook door het Stedelijk. Gewoon door Wanders te tonen zoals hij is. In al zijn barokke, bij vlagen carnavaleske overdaad. Dat het museum zich niet als een schoolmeester opstelt, is ook een sign of the times. De van het modernisme bevrijde massa laat zich namelijk geen persoonlijke smaak meer opdringen door een museum. Of door een designprofessor.

Jeroen Junte is designcriticus voor de Volkskrant.

 
De ontwerper als nieuwe zaken-tycoon, zit de wereld daarop te wachten?
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.