ProfielClemens Tönnies

Massa-besmetting is het einde van de geloofwaardigheid van de ‘vleesbaron’

Medewerkers van de Duitse gezondheidsdienst bezoeken werknemers van het vleesverwerkingsbedrijf. Beeld David Inderlied/dpa

'Vleesbaron’ Clemens Tönnies had nog geprobeerd het coronagevaar te bagatelliseren, maar nu het personeel bij bosjes besmet is geraakt is hijzelf, en de hele vleesindustrie, zijn geloofwaardigheid kwijt. En die was al niet groot. Tönnies staat erom bekend dat hij niet doet wat hij belooft, bijvoorbeeld als het gaat om de arbeidsrechten van zijn duizenden werknemers.

Nog geen zes weken geleden klaagde Clemens Tönnies, topman van Duitslands grootste slachtbedrijf, in een interview dat er ten onrechte een sfeer van algemene verdenking over de vleesindustrie hing, na coronauitbraken in verschillende Duitse slachthuizen. Hoeveel boter Tönnies op zijn hoofd had, blijkt nu 1300 medewerkers van zijn bedrijf zijn besmet, eenvijfde deel van het personeel van de megaslachterij in Rheda-Wiedenbrück.

Een kleine week nadat de eerste besmettingen bekend werden, houdt de uitbraak bij Tönnies de hele deelstaat Noordrijn-Westfalen in zijn greep. Scholen en kinderdagverblijven in de wijde omgeving van het slachtbedrijf zijn gesloten, verschillende flatgebouwen zijn door lokale autoriteiten omzoomd met hekken om te voorkomen dat de in quarantaine geplaatste medewerkers toch naar buiten gaan.

Mocht het aantal besmettingen de komende dagen verder toenemen, ziet minister-president van NRW Armin Laschet zich gedwongen een algehele lockdown voor de omgeving van de fabriek af te kondigen. 

Vertrouwen

Maar het voornaamste gevolg van de uitbraak bij Tönnies is dat het laatste restje vertrouwen in de vleesindustrie in Duitsland is opgebruikt. In Berlijn onderzoekt minister van Arbeid Hubertus Heil (SPD) of het rechtelijk mogelijk is de kosten voor de tests en het handhaven van quarantaine op Tönnies te verhalen. En het landelijke OM kijkt of het mogelijk is de 64-jarige Clemens Tönnies zelf strafrechtelijk te vervolgen. 

De vleesbaron, zoals de Duitse media de topman graag omschrijven, bestiert een imperium met bedrijfsonderdelen in Duitsland, Denemarken, Polen, Frankrijk en Groot-Brittannië. In het epicentrum van zijn macht, het slachtpaleis van Reha-Wiedenbrück, worden per jaar 17 miljoen varkens gedood, in stukken gesneden en verpakt voor transport naar slagerijen en vleesverwerkers.

Met een marktaandeel van 30 procent is Tönnies de grootste varkensslachter van Duitsland en nummer twee bij rundvlees. De helft van het vlees is bedoeld voor export, naar meer dan 80 landen. Wereldwijd heeft het bedrijf 16 duizend werknemers. De omzet bedroeg vorig jaar 7,3 miljard euro.

Op een parkeerplaats worden boodschappen aangeboden aan werknemers van Tönnies.Beeld AFP

Kotelettenkeizer

Het was Clemens oudere broer Bernd Tönnies, bijnaam ‘de Kotelettenkeizer’, die het bedrijf in 1971 oprichtte. Over hem ging het hardnekkige gerucht dat hij de oren van levende varkens liet afsnijden voor ze werden gewogen, om de prijs die hij aan de boeren moest betalen te drukken. Met zijn streven naar maximale efficiëntie tegen een minimale prijs, speelde Bernd Tönnies een sleutelrol in de modernisering en schaalvergroting van de Duitse vleesindustrie in de jaren negentig.

De onstuimige groei van het bedrijf begon na de Duitse eenwording, toen Tönnies een Oost-Duitse slachterij in de deelstaat Saksen-Anhalt kocht, waar hij lagere lonen kon betalen dan thuis in Noordrijn-Westfalen. Het bleek een blauwdruk voor een praktijk die nu gangbaar is in de hele sector, al is Oost-Duitsland allang vervangen door verder oostwaarts gelegen buitenlanden.

Clemens Tönnies nam het bedrijf in 1994 over, nadat zijn broer op 42-jarige leeftijd plotseling aan de complicaties van een longoperatie was overleden. Onder Clemens, die 40 procent van de aandelen bezit, begon het slachtbedrijf met het exporteren van onderdelen van het varken die Europese vleeseters niet blieven, zoals oren en organen, naar China en Japan, waar ze als delicatesse gelden.

Schandalen

Ook raakte het bedrijf onder zijn leiding verstrikt in een gevarieerd assortiment aan schandalen: een miljoenenboete voor etikettenzwendel en een akkefietje met de Duitse kartelwaakhond waar het bedrijf zich uit manoeuvreerde door net op tijd twee omstreden dochterondernemingen te liquideren. Vorig jaar kwam daar de racistische uitspraak bij die Tönnies deed als voorzitter van de voetbalclub Schalke 04, een opmerking over het voortplantingsgedrag van mensen op het Afrikaanse continent. 

In verontschuldigingen aanbieden en beterschap beloven geldt Tönnies als een routinier, ook als het gaat om de woon- en werkomstandigheden van zijn werknemers. Vijf jaar geleden leidde hij toenmalig minister van Economische Zaken Sigmar Gabriel (SPD) rond door de fabriek en ondertekende hij een convenant waarin hij beloofde de situatie van Oost-Europese contractarbeiders te verbeteren. Daar lijkt weinig van terechtgekomen.

Ook zondag beloofde Tönnies beterschap. ‘De branche kan zo niet verdergaan’, zei hij. Hij zei er wel meteen bij dat hij niet van plan is af te treden, dat hij ‘het bedrijf door de crisis wil leiden.’

Van schuldbewustzijn is ook nu geen sprake, vermoeden Duitse media. Ze zien de belofte van de topman als zet in het al jaren durende machtsspel met zijn kritische neef Robert Tönnies, zoon van Bernd. De neef, in het bezit van 30 procent van de aandelen,  probeert de macht van zijn oom al jaren in te perken via de rechter. Tot nu toe tevergeefs, maar het virus biedt hem nieuwe kansen.

Lees meer over de situatie bij de slachterijen

Wat staat op het spel voor de vleesindustrie?
De slachterijen liggen onder vuur tijdens de coronacrisis. Hoe ziet de slachtsector eruit en wat staat er op het spel?

Corona ontmaskert misstanden bij Duitse slachterijen
Op een Nederlandse slachterij in het Duitse Bad Bramstedt zijn tientallen vooral Roemeense werknemers positief getest op het coronavirus. Ineens is er aandacht voor hun beroerde arbeids- en leefomstandigheden. ‘Dit is een goede dag. Met dank aan onze gruwelijke vriendin corona.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden