Massa bepaalt de kracht van de Unie

Wie de economische eenwording van de EU wil terugdraaien, bedrijft struisvogelpolitiek die juist de allerzwaksten zal treffen, betoogt Frans Timmermans....

Europa is het eens over het Hervormingsverdrag. Hiermee komt een einde aan een zoektocht die achttien jaar geleden begon, bij de val van de Berlijnse Muur. Vanaf dat moment ontstond stap voor stap de noodzaak het Europese bestuursmodel aan te passen aan het Europa van na de deling. Nu is een antwoord gevonden dat het ons mogelijk moet maken minstens tien jaar niet over de Europese spelregels te hoeven onderhandelen.

Dat is op zich mooi, maar het lost het politieke tekort van Europa niet op. Helaas blijft het moeilijk de Europese Unie als een normaal politiek project te zien, met alle onhebbelijkheden die politieke projecten in een democratie met zich meebrengen. Bij elke tegenvaller omdat Europa niet meteen doet wat wij willen of omdat het besluit iets te doen waar wij het niet mee eens zijn, wordt de bijna existentiële vraag gesteld of wij eigenlijk wel bij dat Europa willen horen. En wordt meteen de Europese overheid afgeschilderd als een anonieme bureaucratische moloch, bevolkt met de dementors uit Harry Potter – spookachtige bewakers die bij iedereen die zij tegenkomen de ziel uit het lijf zuigen.

De EU wordt in een aantal landen ervaren als instrument van de kwade kanten van de globalisering. Vandaar dat de Franse president Sarkozy nu zo inzet op Europa’s kwaliteit als schild tegen een boze buitenwereld. Wereldwijd wordt de economie kennisintensiever en hoe verder een regio in haar ontwikkeling is, hoe belangrijker kennis wordt. Als men tenminste, zoals de EU, de wens heeft een hoog niveau van sociale bescherming te realiseren. Weigeren dit onder ogen te zien en doen alsof je de economische ontwikkeling kunt terugdraaien, is mensen een rad voor ogen draaien. En het is net doen alsof je opkomt voor de zwaksten, terwijl juist die zwaksten de eerste slachtoffers zijn van deze struisvogelpolitiek.

Om de enorme kracht die van de globalisering uitgaat in de goede richting om te buigen, is veel massa nodig. Hoe groter de schaal, hoe groter de kans op succes. De EU blijkt met haar 500 miljoen mensen hierbij in toenemende mate een bepalende factor. Interne stabiliteit dankzij één munt en een grote thuismarkt, wordt gecombineerd met toenemende externe invloed door wereldwijd leiderschap op het vlak van economische en ecologische regelgeving.

Europeanen zijn zo gewend te somberen over hun economisch potentieel, dat zij hun eigen kracht zijn gaan onderschatten. De Europese droom, bestaande uit een wereldwijd unieke combinatie van hoge welvaart, een goede welvaartsspreiding, hoge sociale bescherming, een gelijkmatige economische ontwikkeling en relatief ontspannen verhoudingen op de arbeidsmarkt en in het sociale leven, is niet alleen levensvatbaar, maar een bron van inspiratie voor andere delen van de wereld.

‘Meer bevoegdheden, meer beleid, meer voorstellen’, decennia lang waren het Europese wetmatigheden, bij voortduring ook aangejaagd vanuit de hoofdsteden van de lidstaten, waarbij men zelden genoeg kreeg van opeenvolgende Europese successen. En dat er successen zijn geboekt, is evident. Dat neemt niet weg dat er alle aanleiding is te breken met de ‘meer, meer, meer’-logica. Een aanknopingspunt voor die noodzakelijke trendbreuk zit in het nieuwe verdrag. De versterkte controle op subsidiariteit door nationale parlementen zal, indien de parlementen er ook serieus werk van maken, de Commissie dwingen tot een betere motivering van de noodzaak van haar voorstellen. Geen panacee voor alle problemen, maar wel een nuttig aanknopingspunt.

Verder zou het niet verstandig zijn het ‘meer, meer, meer’ klakkeloos te vervangen door een even automatisch ‘minder, minder, minder’. Waar het om gaat is dat de EU zich toelegt op haar kerntaken en niet steeds nieuwe onderwerpen verzint om ook iets over te kunnen zeggen, als een colporteur die zijn voet niet tussen de deur uit wil halen. Nu klinkt ‘minder, minder, minder’ steeds luider, maar hoor ik zelden concrete voorstellen over wat, hoe en waar.

De Europese overheid is een overheid als alle andere. Dingen gaan vaak goed, dingen gaan soms fout, maar er wordt een oprechte poging ondernomen in dienst van de burger met de bevoegdheden en middelen die ter beschikking staan, zo goed mogelijk te besturen. De Europese overheid is inmiddels evenmin weg te denken als de nationale of de gemeentelijke. Die overheid verdient dan ook dezelfde behandeling als andere overheden door betrokken burgers en een kritische pers. Noch de belangen van de burgers, noch die van de overheid zijn ermee gediend de zaak mooier te maken of zwarter af te schilderen dan deze is. Het klinkt misschien wat weinig ambitieus, maar het tegendeel is waar: de eerste stap naar vermindering van het politieke tekort rond Europa, is gelijke behandeling van onze Europese overheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden