Martin Sommer: 'Zonder God en kerk is er ook voor de politieke zondaar geen verlossing'

Zonder God en kerk is er ook voor de politieke zondaar geen verlossing.

'Verlossing, daar komt het deze dagen op aan. Amen.'

Ik was uiteraard zoals elk jaar van de partij bij de Matthäus. Omdat ik krenterig ben, had ik nooit een tekstboekje gekocht. Nu kreeg ik er een in handen gedrukt en stond al lezend paf van de opgetaste hoeveelheid schuld en zonde. Veertien keer zonde, zondig, zondaar of juist zonder zonde. Schuld dertien keer, inclusief natuurlijk Lam Gods onschuldig. Het is een open deur om in verband met de Matthäus van een civic religion te spreken. We zijn postchristelijk maar postzondig zijn we niet.

Op palmzondag begint om twee uur buiten de Eredivisie, en binnen barst in duizend kerken en concertzalen het Kommt ihr Töchter helft mir klagen los. De Matthäus is onmiskenbaar de zondenbelijdenis van de maatschappelijke voorhoede. Na de pauze zakte ik een beetje weg, tot het eind zich aankondigde met Mein Jesu, gute Nacht. Mijn gedachten dwaalden af naar de kabinetsformatie en de postchristelijke partij bij uitstek, GroenLinks.

Niemand zal betwisten dat ze daar in goed Duits van de Gesinnungsethik zijn; het beginsel gaat boven het zondige reformisme, zoals bij de PvdA. De razendsnelle ontkerkelijking is het raarste dat Nederland de afgelopen eeuw is overkomen. Wij zijn ons brein, al is het niet het chemische brein van professor Swaab. Niets zo taai als mentaliteiten, gevoelens, omgangsvormen, alle dingen die niet in wetten zijn beklonken maar wel bepalen hoe we in het leven staan. Ontkerkelijking ja, ontchristelijking zeker niet.

Jesse Klaver is een handige onderhandelaar. Zijn partij is de kleinste aan tafel, maar hij domineert wel de thema's. Klaver eist forse stappen op het gebied van klimaat, van nivellering en de toelating van vluchtelingen. Anders hoeft het niet van GroenLinks. Het zijn alledrie bijbelse thema's. Klimaat spreekt voor zich, de Apocalyps met andere middelen. Met een flinke dot auf unsre Schuld erbovenop. We hebben gegeten van de boom van goed en kwaad. En thans komt de rekening.

Op palmzondag barst in duizend kerken en concertzalen het Kommt ihr Töchter helft mir klagen los. Beeld ANP

Wetenschap

Nu wordt u boos. De opwarmingsthese is immers gebaseerd op keiharde wetenschap. Zeker, kalm maar. Tegelijk kan het voor de kabinetsformatie geen kwaad om vast te stellen dat het wetenschap is op een bedje van metafysica. Wetenschap is één ding, wat je er vervolgens mee doet een tweede. Morele intuïties wegen nu eenmaal zwaarder dan zakelijke argumenten.

Dan het nivelleren en de gelijkheid. Dat zijn toch thema's van de Verlichting, zou je zeggen. In de krant kwamen onlangs drie gediplomeerde historici voorbij die schamperden dat vrouwen in Nederland pas in de jaren vijftig gelijkberechtigd werden, dus wat nou christelijke traditie. Dat zeiden ze in reactie op Buma van het CDA, die het gelijkheidsstreven had teruggevoerd op de joods-christelijke wortels. Ik weet dat Buma's inspiratiebron Larry Siedentop heet, een belangrijk Brits-Amerikaanse ideeënhistoricus.

Volgens Siedentop gaan de individuele rechten terug op de apostel Paulus. Met als getuigenis diens brief aan de Galaten. 'Er is geen jood of heiden meer, geen slaaf of vrije, geen man of vrouw, want u bent allen één in Jezus Christus.' Over de christelijke grondslag van Jesse Klavers derde harde voorwaarde, ruimhartiger toegang voor vluchtelingen, hoeven we niet te twisten.

Larry Siedentop is geïnteresseerd in de morele dimensie van politiek. Anders dan menigeen denkt, gaat politiek niet ten onder aan technocratie bij gebrek aan ethiek. De politieke vraag is hoe morele intuïties in de praktijk uitpakken. Het christendom heeft ook tekortkomingen, aldus Siedentop. Het is een moraal van het individu ten overstaan van zijn naaste. De barmhartige Samaritaan, om zomaar een passant te noemen.

De burger en zijn verhouding tot de gemeenschap zijn er evenwel bij ingeschoten, met andere woorden de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het reilen en zeilen van de samenleving. Daar zit een christelijk gat. Het huidige postchristendom maakt dat maatschappelijke tekort alleen maar groter. Zonder kerk en God zijn er geen beperkingen meer voor de plicht tot naastenliefde. Wij Matthäusgangers zondigen nog wel; maar de vergeving is verdwenen. Er is geen pastoor of dominee meer om te vertellen dat u niet tot het onmogelijke bent gehouden.

Vandaar de permanente overbelasting van de gewetens door rampen en misstanden; en de politieke noodzaak om het paradijs op aarde in te richten. Met basisloon, en zonder grenzen. Kolencentrales gaan morgen dicht en overmorgen wordt bij u het gas afgesloten. Iedereen die zich vluchteling noemt, wordt opgenomen. Voorwaar, ik zeg u dat deze formatiepoging op dat laatste punt zal vastlopen.

Klaver eist forse stappen op het gebied van klimaat, nivellering en de toelating van vluchtelingen. Alledrie bijbelse thema's. Beeld ANP

Klimaat lukt nog wel, zolang er geld zat is en zowel de bond als de werkgevers een graantje meepikken. Nivellering is een rekbaar begrip en statistieken zijn geduldig. Maar een ruimhartig vluchtelingenbeleid hoort bij de GroenLinkse catechismus. Daar zit geen rek in. Na de aftocht van Klaver zal Gert-Jan Segers van de ChristenUnie aanschuiven. Ook daar zijn ze van de Rechte Weg, met dit verschil dat ze een echte God hebben. Zij mogen hopen op vergiffenis. Daarom zal de ChristenUnie wel accepteren dat Nederland niet al het wereldleed kan torsen.

Verlossing, daar komt het deze dagen op aan. Amen.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.