Martin Sommer: 'Stevige rechtse praat verhult positieve tendens'

De meeste mensen zien het huidige kabinet als het meest rechtse kabinet ooit. Maar klopt dat eigenlijk wel? Beelden zijn even taai als het geheugen kort is.

Premier Mark Rutte.Beeld anp

Wat vind jij na een klein jaar van het kabinet-Rutte? Ja, dat is de vraag nu de regering met vakantie is gegaan. Hij werd me gesteld door onze internetredactie en ik heb braaf drie zinnen opgelepeld: kordaat en goed gehumeurd van start gegaan, opmerkelijk dat de gedoogconstructie het houdt, en zwakke oppositie. Even later begon het te knagen. Vond ik dit eigenlijk wel? Eerlijk gezegd wist ik het helemaal niet.

Men schijnt het na tien maanden eens te zijn: het meest rechtse kabinet aller tijden. En zowel links als rechts is daar tevreden mee - ieder in zijn idee en belang bevestigd. Mark Rutte wil achttien miljard bezuinigen. 'Orde op zaken', heette al het VVD-verkiezingsprogramma. Anders lopen de overheidsfinanciën uit de hand. De staat moet kleiner. Kijk eens, zegt Rutte, alweer een leeg ambtenarengebouw. Is dat niet mooi? Niet op grond van feiten of cijfers, maar op grond van dit soort verhalen heeft zich de openbare mening gezet: dit is een heel rechts kabinet.

Uitspraken, flarden van zinnen, een enkel ongelukkig woord. Die bepalen de stemming, meer dan CBS en CPB samen. De hele Wilders uiteraard. Rutte zelf met zijn programma waar rechts de vingers bij af zou likken. Henk Bleker met zijn elite-natuur, Halbe Zijlstra met zijn overheidsinfuus. Edith Schippers die vond dat men zijn problemen zelf moest uitvogelen. De oppositie bevestigt het beeld hartstochtelijk.

Metaforen
Maar klopt het ook? Nietzsche zei al, de waarheid is een leger metaforen dat na hardnekkige herhaling almaar vastere vormen aanneemt. Marcel van Dam bijvoorbeeld schrijft week in week uit dat Nederland nu al drie decennia zucht onder rechts neoliberaal beleid. Dertig jaar rechts beleid! Niet alleen is het na die tijd een mirakel dat er nog een cent aan uitkeringen wordt besteed. Groter wonder is dat Nederland na dertig jaar neoliberalisme nog altijd meer dan de helft van het nationaal inkomen via de collectiviteit uitgeeft. Maar Marcel houdt stug vol. Ooit moet dat neorechtse idee ingang vinden.

Beelden zijn even taai als het geheugen kort is. Lubbers zette de ambtenaren begin jaren tachtig 3 procent terug in salaris. Daar durft Rutte niet eens van te dromen. Terwijl Lubbers de geschiedenis niet is ingegaan als erg rechts. Vast staat dat Rutte bij de kunsten en de omroep een beetje paniek wilde maken. Dat is gelukt, mag je zeggen. Voor het overige zijn die kortingen ingegeven door pragmatisme en de ambtelijke werkgroepen die op bevel van Wouter Bos de bezuinigingsmogelijkheden gingen inventariseren.

Laten we een voorbeeld nemen, de zorg. Twee stenen des aanstoots, de marktwerking die Edith Schippers gaat invoeren en de 'schandelijke' eigen bijdrage voor de geestelijke gezondheidszorg (ggz). Ja, dat ziet er heel slecht uit, vooral als je luistert naar Marleen Barth, PvdA-volksvertegenwoordiger zonder last of ruggespraak, tegelijk belangenbehartiger voor de ggz. De combinatie schijnt geen probleem te zijn.

In werkelijkheid lijkt die marktwerking nergens op. Uw ziektekostenverzekeraar zal voortaan voor u beslissen naar welk ziekenhuis u moet. Dat ging vroeger met het ziekenfonds ook zo. Schippers heeft het ziekenfonds heruitgevonden. Meer SP dan VVD, zou ik zeggen.

En die ggz heb ik nagevraagd. De kosten voor de ggz zijn in tien jaar tijd verdubbeld, en naar verhouding hoger dan in de ons omringende landen. De eigen bijdrage voor de tweede lijn (zware zorg) wordt ingesteld omdat er nu wel een eigen bijdrage voor de lichtere zorg bestaat, en patiënten de sluiproute van de tweede lijn kiezen aangezien ze daar niet zelf hoeven te betalen. Net als in de hele zorg wordt er niet op de ggz bezuinigd, het wordt alleen maar minder meer. Allemaal zakelijk en begrijpelijk, maar dat 'uitvogelen' van Schippers blijft hangen.

goed
Dit kabinet heeft een heel ander probleem dan zijn rechtse imago. De werkelijkheid. Afkloppen in verband met de euro, maar het gaat té goed. Collega Douwe Douwes schreef erover, stilte was zijn deel. De groei zat er het eerste kwartaal in, de werkloosheid daalt, het financieringstekort zit al bijna onder de Europese lat. De tekorten in de zorg vielen vorig jaar niet tegen zoals het hoort, maar een miljard mee. En het nieuws van eergisteren was dat de gemiddelde pensioenleeftijd is gestegen tot 62,7 jaar, dat was vijf jaar terug nog 61. Veel meer mensen dan voorheen blijven een bijdrage leveren aan de economie. Allemaal gunstig.

De moeilijkheid voor het kabinet is: hoe houden we de bezuinigingsdruk op de ketel? Met stevige rechtse praat dus, van harte ondersteund door de oppositie.

Martin Sommer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden