Martin Sommer: 'Sander Dekker wil ook gewoon een politieke vinger in de pap'

Beeld de Volkskrant

Woensdag was de dag van de persvrijheid. Ook in Nederland zou de toestand zorgelijk zijn, met verwijzing naar de benarde VVD-voorzitter Henry Keizer. Die had twee journalisten van Follow the Money buiten de deur gehouden. Ik was niet zo onder de indruk. Met de uitsluiting zat Keizer vooral zichzelf dwars en zolang dat zo is, valt het met de persbreidel nogal mee. Beter voorbeeld is wat in Groningen gebeurde bij het 'noordelijke' lijsttrekkersdebat kort voor de Kamerverkiezingen.

Dat debat werd gesponsord door de overheid en omdat de Drentse commissaris van de koning Jacques Tichelaar daar geen zin in had, mocht Henk Krol van 50Plus niet meedoen. Het mocht ook niet gaan over vervelende zaken als asielbeleid of de ontevreden kiezer. 'Wie betaalt, bepaalt', zei Tichelaar. Deze geduchte bestuurder is inmiddels vertrokken, maar zijn VVD-gedeputeerde Henk Brink zit er nog. Hij was het met Tichelaar eens. 'Wie betaalt, mag bepalen, toch?'

Sander Dekker is de bestuurlijke context. Beeld ANP

Persvrijheid

Het Commissariaat voor de Media moest met een sanctie dreigen voordat de bestuurders overstag gingen. Op de dag van de persvrijheid maakte het commissariaat het Jaarverslag 2016 bekend. Ditmaal is er een serieuzere kwestie dan de gebruikelijke zorg over ongepaste commercie of omroepsalarissen. De persvrijheid. Ondanks Tichelaar is er in Nederland weinig loos. Commissariaat-voorzitter Madeleine De Cock Buning is tegenwoordig ook voorzitter van de Europese koepel van collega-mediabewakers Erga. Het is geen geheim dat de toestand in heel wat landen benard is.

Ik spreek de voorzitter in het Hilversumse kantoor, een soort bunker ter verdediging van de persvrijheid. Het commissariaat beschermt de onafhankelijkheid van de publieke media en moet de pluriformiteit bewaken. Media oefenen grote aantrekkingskracht uit op regeringen. Wie betaalt, bepaalt, is voor veel bestuurders een fijne gedachte. Collega-toezichthouders van De Cock Buning, vooral in Oost-Europa, hebben het moeilijk. Zij dienen als buffer tussen de media en de politiek. Die buffer gaat steeds meer op een boksbal gaat lijken.

Kroatië

De Cock Buning vertelt over Kroatië. Daar was tot voor kort een uiterst rechtse regering aan het roer. Die zegde het hele commissariaat ontslag aan, omdat het een boete had uitgedeeld aan de staatszender wegens haatzaaien. De Kroatische collega-voorzitter heette Mirjana Rakic, een doorgewinterde journaliste die bijvoorbeeld Kadhafi en Mandela nog heeft geïnterviewd. Zij zou De Cock Buning dit jaar opvolgen als voorzitter van de Europese mediabewakers. Maar ze is afgeknapt en gaat met pensioen, zodat De Cock Buning er nog een jaar aan heeft vastgeknoopt.

Er zijn meer landen waar het misloopt. In Hongarije is de televisie his master's voice geworden. In Polen worden de collega's van Buning niet langer onafhankelijk benoemd, maar door het ministerie van Financiën. In Griekenland, in Bulgarije en Cyprus gaat het mis. Vergeet trouwens landen als Frankrijk of Spanje niet, waar elke nieuwe regering haar eigen mensen benoemt op het commissariaat. Steeds gaat druk op de media zelf samen met kneveling van de bewakers van de persvrijheid. Steeds gaat het om ontslagen, benoemingen, of afknijpen van de financiering.

De bunker voor de persvrijheid. Beeld Wim Kluvers

Betweters uit Brussel

Machthebbers klemmen de media liefst zo dicht mogelijk aan de borst. Dat is van alle tijden. Nieuw is met name in Oost-Europa dat ze er hun positie aan ontlenen. Ze zeggen dat ze onder de knoet van Moskou hebben gezeten en dat ze nu in alle vrijheid conservatief willen zijn. Het citaat van de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Waszczykowski is inmiddels befaamd. Hij keerde zich tegen 'een nieuwe mengeling van culturen en rassen, een wereld van fietsers en vegetariërs die alleen hernieuwbare energie gebruiken en die strijden tegen elk teken van religie'.

Ze voelen zich in Oost-Europa toegesproken door betweters uit Brussel en gaan daartegen in de contramine. Hun aarzelingen bij de zegeningen van de globalisering zijn begrijpelijk. Oosteuropeanen en hun frustraties lijken wat dat aangaat sprekend op de kiezers van Trump in de VS. Maar regeerders als de Hongaarse premier Orbán gaan verder en willen het vrije woord zelf aan banden leggen.

Er zijn kringen, ook hier, waar de illiberale democraten uit Boedapest of Warschau populair zijn, vooral omdat ze zelf bezwaren hebben tegen Brusselse bemoeizucht. Maar zij maken een ernstige denkfout. Uit het falen van de EU volgt niet dat de tegenstanders vanzelf gelijk hebben. Over het conservatisme dat de OostEuropeanen aanvoeren om het afknijpen van de media te rechtvaardigen, kan De Cock Buning kort zijn. 'Culturele tradities, prachtig. Ze mogen de horlepiep dansen op één been en tien weesgegroetjes bidden. Maar niet ten koste van de persvrijheid.' Zo is het.

Ook de Nederlandse staatssecretaris Sander Dekker (VVD) loopt trouwens niet over van enthousiasme voor een onafhankelijk benoemd Commissariaat voor de Media. Onlangs brachten drie hooggeleerden daarover advies uit. Zij vinden het logisch dat onafhankelijke media worden bewaakt door een onafhankelijk benoemd commissariaat. In maart schreef de staatssecretaris een brief aan de Tweede Kamer. Gedraai en gedoe. Die benoeming hangt af van 'de bestuurlijke context'.

Dekker wil gewoon een politieke vinger in de pap. Zelfs in Nederland houdt het bestuur zoveel van de persvrijheid dat het de controle daarop liefst zelf controleert.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

De Cock Buning. Beeld Ruud Pos
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden