Column

Martin Sommer: 'Politieke correctheid is aanhoudend op kousen lopen'

Zondag mocht ik aanschuiven bij het radioprogramma OVT. Naast me zat de Surinaamse grande dame van de slavernijgeschiedenis, Cynthia McLeod (80). Ze vertelde dat ze in haar jeugd vaak de vraag kreeg of ze het zusje van Zwarte Piet was. Dat stoorde haar toen niet. Ze vond wel dat als er nu zoveel mensen gekwetst waren door Zwarte Piet, daaraan iets moest veranderen. Ferm applaus volgde, en de vaststelling van de presentator dat 'wij' het hier in elk geval eens waren.

Tegenstanders van zwarte Piet tijdens het vertrek van SinterklaasBeeld anp

Het was een leerzaam moment. Kennelijk is niet Zwarte Piet veranderd, maar is men gevoeliger voor racisme dan voorheen. En dan dat gulle applaus voor onszelf. In de krant vertelde een componist dat hij niet langer bevriend wilde zijn met aanhangers van Zwarte Piet. Zo werkt de Nederlandse meningsvorming. Heel lang gebeurt er niets, en ineens is iedereen om. Je moet niet te vroeg zijn, maar vooral niet te laat. Voorbij groot Amsterdam gelooft iedereen nog in Zwarte Piet. Dat zijn voortaan racistische deplorables. Halbe Zijlstra was te laat en ging met zijn vermoorde kinderfeest het moeras in.

Een echt feest kan alleen onbekommerd worden gevierd, moet Zijlstra hebben bedoeld. In die zin is er inderdaad wel wat vernield. Bij de Publieke Omroep zitten ze peentjes te zweten: ze zijn te laat met het juiste pietenstandpunt. De roetpiet is het product van bevangenheid en pogingen om een hoog cijfer voor vlijt te krijgen. Hij zal om die reden nooit leuk worden. Dat is politieke correctheid: aanhoudend op kousevoeten lopen. Iemand mocht eens denken dat je zou willen kwetsen.

Ook zonder Zwarte Piet is er nog veel werk aan de winkel. In de krant gaan we van 'blank' naar 'wit', lees ik bij de ombudsvrouw. Redacteuren vragen haar met klamme handen wat ze moeten schrijven. Wie over een paar jaar nog 'blank' schrijft, moet vrezen voor zijn Amsterdamse vrienden. En of de duvel ermee speelt, moest het woord allochtonen er deze week aan geloven. Ik geloof niet dat WRR en CBS bedoelden correct te zijn. Maar ze hadden opdracht van de Tweede Kamer en daar wilden ze dat 'zelfbeschikking en samenleven' bepalend zouden zijn voor de begripskeuze. Allochtonen zijn voortaan 'inwoners met een migratie-achtergrond'. Wederom die kousevoeten, en verder begrijp ik de verbetering ook niet. De klacht was dat mensen nooit van het stigma allochtoon afkomen. Nu verandert het begrip weliswaar, maar de criteria blijven dezelfde.

Bij toeval las ik net De klaagcultuur van de geduchte literair criticus Robert Hughes. Het is een virulente aanval op de Amerikaanse politieke correctheid, 'een soort linguïstisch Lourdes, kwaad en ellende worden verdreven door onderdompeling in het wijwater van het eufemisme'. Hughes is vier jaar geleden overleden, schreef zijn boek in 1993. Dat zou nu beslist niet meer kunnen. Hij meende dat p.c. taalgebruik voortvloeide uit het Amerikaanse puritanisme en nooit vaste voet in Europa zou kunnen krijgen. Dat had hij dus mis.

Kern van de klaagcultuur is het subjectivisme. Wat je voelt is het hoogste goed. Wie beledigd is, mag niet worden tegengesproken. 'Ontken schuld en je kop vliegt eraf!' Elke gevoelde kwetsuur is gerechtvaardigd. Daarom zal blank onherroepelijk wit worden in de krant. Ook ik moet aan mijn pensioen denken en zal de ombudsvrouw niet tegenspreken. Hughes schrijft hoe je in de VS in de jaren tachtig antisemiet was, als je geen jood was. Straks is het feit dat jij blank bent al een belediging. Dat heet white supremacy. Jij kunt immers mijn pijn niet begrijpen als je wit bent.

Robert HughesBeeld Kippa
schrijfster Cynthia McLeodBeeld Hollandse Hoogte

Ik las in NRC een boos stuk van een mevrouw met een migratie-achtergrond. Een witte auteur had in haar roman een hoofdpersoon 'van kleur' opgevoerd. Dat beviel niet want het was geen mooie hoofdpersoon. 'Denk na witte schrijver, over het zwarte personage dat je opvoert', stond er dreigend boven. Wie wordt nagewezen als racist, ligt eruit. Giel Beelen kan erover meepraten: hij moest bij DWDD aan maoïstische zelfkritiek doen om het vege lijf te redden.

Hughes waarschuwde dat er op deze manier barrières van onbegrip worden opgetrokken. Wat begint als antiracisme eindigt in apartheid. De vraag blijft intussen hoe je reële problemen kunt beschrijven in de benarde taal van de politieke correctheid. Het begrip allochtoon had al vlot een negatieve klank. Begrijpelijk, aangezien het was bedacht om allochtonenbeleid te maken. Beleid maak je nu eenmaal voor problematische groepen. Dat is de connotatie gebleven, allochtonen zijn problematische groepen. Nu wil men een 'schone' term, zonder stigma.

Dat zal niet lukken zolang Turken van de derde generatie op een Rotterdamse brug met vlaggen zwaaien voor 'hun leider', en zowel Turken als Marokkanen volgens onderzoeker Ruud Koopmans voor een fors deel een orthodoxe, intolerante islam aanhangen. Dezelfde Koopmans moest onlangs vanwege zijn racistische uitspraken spitsroeden lopen aan de Humboldt Universität van Berlijn.

Bevangenheid is een slechte raadgever, in zowel wetenschap als journalistiek. I can only call them as I see them, zei mijn leermeester H. J. Schoo altijd. Je moet opschrijven wat je ziet. Als er geen woord is dat de werkelijkheid adequaat beschrijft, kun je veilig voorspellen wat er gebeurt. Dan gaat de terminologie ondergronds. Zo hebben we inmiddels het geestige lichtgetintiërs; zo direct krijgen we migratie-achtergrondiërs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden