Column

Martin Sommer: niet links tegen rechts, maar populisten tegen experts

Een koekje van eigen populistisch deeg

Ik was tot voor kort niet zo onder de indruk van waarschuwingen voor de Brexit. Op termijn 5 procent minder bbp voor de Britten, hoorde ik vorige week op een seminar. Zo'n percentage is weinig tastbaar en wat betekent dat voor ons? In elk geval neemt het aantal seminars over de Brexit alleen maar toe. Tot ik het praatje hoorde van de baas van Vis-Ned, de koepel van visserijbelangen; hij heet Pim Visser. Hij praat zich in Den Haag of Brussel de blaren op de tong om zijn vissers te beschermen.

Foto de Volkskrant

Ineens was duidelijk hoe verfijnd het Europese raderwerk is, en hoe groot de bedreiging van de Brexit ook voor Nederland. Er bestaat een ingenieus stelsel van quota, verdragen en uitruilen tussen de Noordzeelanden. Om maar wat te noemen, Nederlandse vissers hebben fabrieken op het Duitse eiland Rügen, bemannen Deense schepen, vissen in Britse wateren en verkopen hun vis vooral in Spanje en Italië. Dat hele EU-bouwwerk dreigt het te begeven. Visser liet kaarten zien van de 200 mijlszone die de Britten straks voor zichzelf willen houden. 'Dan blijft er voor ons een postzegel op de Noordzee over.'

De Nederlandse visserij is geen grote sector. Er gaat 2 miljard in om. Er is wel veel symboliek en geschiedenis. Goedereede, Katwijk, Arnemuiden, Urk natuurlijk. Oude namen, kleine dorpen, godvrezend volk, havens vol masten en kotters. Dat spreekt aan. Ook in de Britse acties voor de Brexit speelde de visserij een symbolische hoofdrol. Fishing for leave, heette de campagne. Boris Johnson ging op de foto terwijl hij zijn tanden in een rauwe zalm (sic!) zette. Het verhaal wil dat premier Edward Heath indertijd de visserijbelangen had verkwanseld, om bij wat toen nog de EEG heette te komen.

Nu horen de Britten sinds jaar en dag bij het quota-regime. Ze doen dat onhandiger dan de dekselse Hollanders, die hun quotum al polderend zo verdelen dat ze zichtbaar voor de Britse kust vissen terwijl de Britten zelf aan de wal moeten blijven. Dat zet kwaad bloed. De nieuwe minister van Visserij belooft na de Brexit 'honderdduizenden tonnen' extra vangst. Volgens Pim Visser heeft het een hoog tabloid-gehalte. Veel sentiment, weinig waarheid, en ook een naargeestig nationalisme dat de kop opsteekt.

Boris Johnson met een rauwe zalm. Foto AP

Nu komt het opmerkelijke. In Nederland zijn de gevoelens beslist niet anders. De vissers hangen voor hun heil en zegen compleet af van de Europese Unie. Maar in Urk stemde 98,5 procent bij het Oekraïne-referendum tegen. Pim Visser weet nog niet of Geert binnenkort in Urk langs zal komen. Vier jaar geleden zag ik Geert tijdens de verkiezingscampagne in Urk. Hij kreeg er op de visafslag een ovatie. Ze stemmen er SGP en ze denken PVV. Met als strijdkreet 'hun Brussel, ons Nederland'. Onze vissers zijn uit hetzelfde hout gesneden als de Britten aan de overkant. Vissen is levensnoodzaak en passie tegelijk. 'Ik doe al jaren niets anders dan over me laten lopen', zei een Britse visser in de krant over de Brusselse regels. Die zin kun je zo in Urk optekenen.

Een briefschrijver had het ooit over de 'toegesprokenen'. Zij moeten van alles van de boven hen gestelden. Zo wordt het door de vissers hevig beleefd. Ver weg zitten lui achter een bureau te bedisselen hoe het moet. Pim Visser loopt momenteel voor zijn mannen te hoop tegen de aanlandplicht. Ondermaatse vis of bijvangst mag niet langer overboord worden gezet. Alles moet naar de wal. Een gedoe dat tot stand kwam onder invloed van het Europarlement waar ze weinig van vis en veel van ecologisch actievoeren weten. Tegenwoordig heb je de zogeheten evervis, een nieuweling in de Noordzee, met veel stekels en dus niet te eten. In vrieshuizen in IJmuiden ligt 65 ton bevroren evervis te wachten op wie het hebben wil. En tegelijk is het zo dat er dankzij de quota en al die regels nog überhaupt haring in de Noordzee zwemt. Dat weten ze bij VisNed dondersgoed.

Drie Urker kotters in de haven van Ijmuiden Foto ANP

Dit is dus de huidige tegenstelling. Niet links tegen rechts, maar populisten tegen experts. Er wordt gegniffeld dat de vissers met de Brexit een koekje van eigen populistisch deeg krijgen. Er Is Geen Alternatief voor de EU. De rest bestaat uit alternatieve feiten. Donderdag werd er in de Kamer over 'de Staat van de Unie' gedebatteerd. Voor de PVV sprak Harm Beertema. Hij kreeg de vraag wat er met de 90 duizend Rotterdamse banen zal gebeuren als Nederland naar PVV-recept uit de EU zal zijn getreden. 'Een beetje vertrouwen', zei Beertema. 'Daar komen we heus wel bovenop.' Het leek me bepaald lichtzinnig. Pim Visser vindt dat zijn mensen zelf moeten weten wat ze gaan stemmen. Maar een Nexit: beter van niet.

In onze progressieve kring bespeur ik de gedachte dat het zo'n vaart niet zal lopen, straks bij de verkiezingen. Uiteindelijk komt de portemonnee toch eerst. De mensen zouden zo zijn geschrokken van Trump en de Brexit, dat Wilders heus niet de grootste wordt. En Schulz gaat toch goed in Duitsland, net als whizkid Macron in Frankrijk? Ik zou er geen fles op zetten. Politiek bestaat niet alleen uit beleid en belang. Brussel blijft ver weg en is er niet in geslaagd de harten te veroveren. In tegendeel, de expertocratie heeft de afgelopen jaren onder het aanroepen van de alternatiefloosheid bepaald niet overtuigd.

Als deze visserij-parabel één ding onderstreept, is het de uitspraak van de beroemde Franse aardrijkskundige André Siegfried: C'est dans les passions, que repose la clef des choses.

Hartstocht is de sleutel.

Harm Beertema, PVV. Foto hilz & verhoeff/Hollandse Hoogte