Column

Martin Sommer: 'Natuurlijk was het in Kiev wél het Westen tegen het Oosten'

Op het Maidanplein weten ze heel goed dat op in Oekraïne de Koude Oorlog in zekere zin wel degelijk is herleefd, schrijft politiek commentator Martin Sommer. 'Natuurlijk is het in Kiev wél het Westen tegen het Oosten, ze willen een rechtsstaat en geen roversstaat.'

Betogers op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev zwaaien met de vlag van Oekraïne. Beeld getty

Op CNN keek donderdagavond een meisje met een helm en een enorme skibril recht in de camera. Ze stond op het Maidanplein in Kiev en waarschuwde dat er knokploegen per bus in aantocht waren. Het was even spannend als beklemmend, na de beelden van mensen die op het plein tevergeefs voor het vuur van de sluipschutters trachtten te schuilen. Als het akkoord van gistermiddag stand houdt, met snelle verkiezingen en een nieuwe grondwet, dan moeten we natuurlijk blij zijn met de inzet van de drie EU-ministers. Maar het blijft vooral de verdienste van de taaie bezetters van het Maidanplein.

Hoe dan ook klopte de geopolitiek ouderwets aan onze deur. Dat meisje met skibril keek recht in de camera en hoewel haar Engels onverstaanbaar was, was de boodschap dat niet: en wat doen jullie? De pessimisten zeiden dat Oekraïne voor Poetin een ambitie is en naar zijn overtuiging in de Russische invloedssfeer hoort. Terwijl de EU een associatieverdrag in de aanbieding heeft en verder zijn oude verdeelde zelf is. Dat ga je dus verliezen. Hier naast mij ligt een stapeltje verontwaardigde verklaringen, van Van Rompuy en mevrouw Ashton, van Barroso en van Verhofstadt die samen met Hans van Baalen ook aan het bemiddelen was geslagen.

'Instrument van herhaalde bezoeken'
Dit heet ouderwetse declaratoire politiek waar je over het algemeen niet veel mee opschiet. Minister Timmermans noemde de in Kiev over elkaar tuimelende ministers 'het instrument van de herhaalde bezoeken'. Wat de EU-lidstaten hier deden, was wat ze altijd doen: hun buitenland jaloers bewaken als hun eigen tuintje. De financiële soevereiniteit is afgegeven bij de ECB in Frankfurt, maar de Balten willen Poetin zo hard mogelijk aanpakken, de Zweden net zo, de Polen willen dat Oekraïne alsnog het lidmaatschap krijgt aangeboden, de Duitsers willen in gesprek blijven en de Grieken willen eigenlijk niets. En sterven voor Kiev wil helemaal niemand. Het was al heel wat om gezamenlijk sancties in te stellen, zij het dat onduidelijk bleef tegen wie precies.

 
Wat de EU-lidstaten in Kiev deden, was wat ze altijd doen: hun buitenland jaloers bewaken als hun eigen tuintje

De Tweede Kamer besprak de toestand donderdag, voordat de ministers van Buitenlandse Zaken in Brussel hun besluit tot sancties namen. Minister Timmermans zei daar dat we niet mee moesten gaan in Poetins frame dat in Oekraïne het Westen tegenover het Oosten zou staan. Vandaar dat bij die sancties zorgvuldig in het midden moest blijven wiens gewelddaden moesten worden bestraft; álle gewelddaden moesten worden bestraft. We moeten in gesprek blijven, dit samen met Poetin oplossen en het is aan de Oekraïners om uit te maken hoe hun toekomst er zal uitzien. Ik vond dat een rare voorstelling van zaken. Op het Maidanplein weten ze heel goed dat hier de Koude Oorlog in zekere zin wel degelijk is herleefd. Natuurlijk is het in Kiev wél het Westen tegen het Oosten, ze willen een rechtsstaat en geen roversstaat. Alleen Michiel Servaes van de PvdA had het net als ik niet begrepen. Hij vroeg: we weten toch wie er verantwoordelijk is voor de crisis in Kiev, moeten we niet gewoon vaststellen dat dat Janoekovitsj is?

Veel alternatief was er niet
Maar de dagorder was om in gesprek te blijven met Poetin, dat was ook de lijn van bondskanselier Merkel en daar kon de hele Kamer zich in vinden. En laten we wel wezen, veel alternatief was er ook niet, zoals een briefschrijver vrijdag schreef - de tanks zijn immers verkocht. Vrijdagmiddag zag het ernaar uit dat het gesprek inderdaad heeft gewonnen, maar het kan net zo goed zijn dat Janoekovitsj tijd wil kopen, zoals hij al eerder heeft gedaan. Als deze overeenkomst stand houdt, is dat een enorm succes. Tot mijn verbazing, moet ik toegeven. Misschien is de soft power van de EU groter dan ik geneigd ben te denken en heeft VVD-Kamerlid Han ten Broeke gelijk als hij zegt dat het een typisch Nederlands calimero-idee is om te onderschatten hoezeer Poetin de EU nodig heeft. Leve het gesprek - als het wat oplevert.

 
Misschien is de soft power van de EU groter dan ik geneigd ben te denken en heeft VVD-Kamerlid Han ten Broeke gelijk als hij zegt dat het een typisch Nederlands calimero-idee is om te onderschatten hoezeer Poetin de EU nodig heeft

Daar komt Sotsji in beeld, olympische sport immers als hoogste vorm van in gesprek blijven. De Franse filosoof Bernard-Henri Lévy wilde de slotceremonie boycotten. Dat dilemma blijft ons nu in elk geval gespaard, ook omdat minister Schippers als laatste autoriteit net is teruggekomen. Terugkijkend heeft Nederland een kolkend jaar in de betrekkingen met Rusland achter de rug. Het schip van Greenpeace ligt nog steeds aan de ketting in Moermansk, een diplomaat werd gemolesteerd, er waren homodemonstraties tegen Poetin tijdens zijn bezoek aan Amsterdam.

Homorechten
Premier Rutte sprak het afgelopen jaar viermaal met de Russische president over homorechten. Dat is mooi maar achteraf ook een beetje provinciaals - hij sprak viermaal níet over Oekraïne. Nu wijst de VVD op Ruttes rol; de meeste andere regeringsleiders bleven weg uit Sotsji en wij waren daar met een koning, een koningin en een premier. Het blad Time roemt Rutte daarvoor. Poetin wil maar één ding en dat is respect. In de aanloop naar de Winterspelen deed hij allerlei tegemoetkomingen, de mensen van Greenpeace werden vrijgelaten, net als Chodorkovski, de antihomowetten verzacht. In ruil kreeg hij van de meeste regeringsleiders een natte dweil in het gezicht. De uitzondering was Rutte, aldus Time, die daardoor de kans kreeg zijn zorgen over mensenrechten te uiten.

Het Time-artikel verscheen voordat de doden van Kiev waren gevallen. Het lijkt me verstandig om de victorie nog even uit te stellen. De foto van het biertje in het Heineken-huis van Poetin met koning en koningin kan de bezegeling worden van Ruttes gelijk. Het kan ook alsnog het Karremans-moment worden van Willem Alexander. Het is nog steeds heel spannend in Kiev.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant. Hij schreef deze column voordat de afzettingsprocedure tegen president Janoekovitsj in gang werd gezet.

 
Premier Rutte sprak het afgelopen jaar viermaal met de Russische president over homorechten. Dat is mooi maar achteraf ook een beetje provinciaals - hij sprak viermaal níet over Oekraïne
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden