Column

Martin Sommer: 'Modderen is de nieuwe maakbaarheid'

In Groningen wordt de gestuurde samenleving ten grave gedragen, aldus Martin Sommer. 'De lokale politieke versplintering met overal partijen als Gemeentebelangen is in zekere zin een goede zaak: zij houden al te drieste plannen tegen.'

De Martinitoren in GroningenBeeld anp

Hadden we dat eerder geweten...
Het ideaal van de wethouder...
De buurman van het Forum...

Drie weken geleden sprak Guy Verhofstadt in Groningen de Van der Leeuw-lezing uit. Verhofstadt is liberaal, maar vooral de keizer van de maakbaarheid. De totstandkoming van het nieuwe Europa, met een Europese regering, een Europees leger, ja bijkans een nieuwe wereldorde, dat is 'onze verdomde plicht', aldus een opgewonden Verhofstadt. Waarna de voorzitter van de bijeenkomst constateerde dat er nog nooit zo luid was geapplaudisseerd in de Martinikerk.

Klappende bestuurders
Ik zat erbij en zag dat de eerste rijen waren bezet door klappende bestuurders, zonder uitzondering van PvdA-signatuur. 'De laatste gelovigen in de maakbaarheid vind je in Groningen', zei me deze woensdag Robert Prummel, leider van de Stadspartij met vijf zetels in de Groningse gemeenteraad. Ik was teruggegaan uit nieuwsgierigheid naar de enorme bouwput die zich pal naast de Martinikerk bevindt. Daar moet het zogeheten Groninger Forum komen, een soort hangende piramide, even hoog als de eerste trans van de Martinitoren.

Dat Forum is voor tegenstanders als Prummel een steen des aanstoots. Ruim tien jaar zijn ze erover bezig, er moest een blits gebouw komen met culturele functies. Een mislukt referendum en een publieke architectuurprijsvraag later wordt er nu wel gebouwd, maar weten ze nog altijd niet wat erin moet komen. Ja dat het 190 miljoen gaat kosten, dat weten ze in Groningen. En dat er nu wordt gedacht aan een kabelbaantje.

Regiotram
Waarom moest dit? Dig Istha, PvdA, is een jaar geleden aangetreden als wethouder. Na een crisis over een ander groot project, de regiotram. Daar-op volgde een vernietigend rapport over de overheersende PvdA, meer precies over krachtpatser-wethouders die hun zin doordreven. Daar is dit Forum een product van. Die wethouders zijn weg, Istha kijkt uit het raam van zijn werkkamer op de graafmachines. Het idee van die culturele functies is verlaten, zegt hij. Het Forum moet commerciëler, niet meer zo VPRO. Met presentaties over André Kuipers of oude filmpjes over voetbal.

Hij doet zijn best maar het klinkt wankel. Projectontwikkelaar Volker Wessels eist dat er een miljoen bezoekers komen, in ruil voor zijn investeringsmiljoenen. Vandaar dat de stadsbibliotheek er per se in moet. Die bibliotheek zit nu naar tevredenheid in een betrekkelijk nieuw pand, maar kan het Forum zomaar 700 duizend bezoekers opleveren. De bibliotheekdirecteur moet dit jaar zeven ton bezuinigen en kan gedwongen ontslagen niet uitsluiten, zegt hij door de telefoon. Dan staat zo'n verhuizing voor een hoger, maar onduidelijk doel niet fraai. De kern wordt verwoord door Fokko Schepel van Koffie & Theewinkel Kaldi: 'We krijgen iets dat we al hadden. Waarom?'

Hier is een voorschot genomen op een toekomst die zich vermoedelijk niet zal aandienen. Groningen is geen uitzondering. In Emmen dreigde de dierentuin failliet te gaan. Nu komt er buiten de stad een 'belevenispark', kosten 200 miljoen. Een complete gemeente houdt zijn hart vast. In Rotterdam gaat de nieuwe Kuip niet door en in Den Haag blijft het Spuiforum de gemoederen beroeren. Daar belooft de oppositie het project na de raadsverkiezingen van volgend jaar alsnog op te blazen. Dat wil Robert Prummel van de Stadspartij in Groningen ook doen. Vul uw eigen gemeente maar in, overal is het schema: te patserig, te optimistisch begroot en onduidelijk of er emplooi voor is.

Wethouderssocialisme
En dan dat wethouderssocialisme, niet per se belichaamd door wethouders van PvdA-huize. Na de teleurstelling over het hosanna voor de markt, zagen wethouders zichzelf liefst als de nieuwe Drees. De politieke wil keerde op plaatselijke schaal terug, inclusief de behoefte aan een standbeeld voor zichzelf. Helaas houdt de werkelijkheid hier minder rekening mee. Lees het degelijke WRR-rapport dat deze week uitkwam over de vraag hoe Nederland over twintig jaar zijn geld verdient. De meeste aandacht ging uit naar het advies dat het onderwijspeil drastisch omhoog moet. Maar de redeneerlijn die daaraan vooraf gaat, is veel verrassender.

De WRR stelt vast dat de mogelijkheden om de samenleving te sturen behoorlijk beperkt zijn - 'history is destiny'. Die kan Verhofstadt met zijn panEuropese wereldorde alvast in zijn zak steken. Nederland is klein en ligt al heel lang aan een delta, en we zijn grosso modo goed in de dingen waar we een eeuw geleden ook goed in waren: handel en landbouw. De ideeën van concurrerende steden met hun 'niches' - Groningen wil nu centrum van healthy ageing worden - zijn vaak achterhaald voordat ze vorm krijgen.

Daar komt bij dat de toekomst door de globalisering alleen maar onkenbaarder wordt. De grote gebeurlijkheden van de laatste jaren waren allemaal niet voorspeld. De val van Lehman Brothers zag niemand aankomen, evenmin als de Arabische Lente. En wat dacht u van de drones? Als de regering had geweten dat je straks zonder risico en voor een tientje op Al Qaida kunt schieten, dan had ze zich nooit vastgelegd op de JSF. Het einde van de voorspelbaarheid betekent het einde van de lange termijnplanning.

Lokale politieke versplintering
De nare consequentie voor bestuurders is dat de visboer op de Grote Markt even veel weet van de toekomst als zij. Dat voelen burgers aan en het verklaart het succes van stadspartijen die de strijd aanbinden met het establishment. In die zin is de lokale politieke versplintering met overal partijen als Gemeentebelangen een goede zaak: zij houden al te drieste plannen tegen. De stadsbibliotheek moet het hart worden van een bruisend Groninger Forum. Maar wie leent er over tien jaar nog een boek? Modderen is de nieuwe maakbaarheid.

 
Vul uw eigen gemeente maar in, overal is het schema: te patserig, te optimistisch begroot en onduidelijk of er emplooi voor is.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden