Column

Martin Sommer: met afwachten en uitzieken gaat de Eurogriep niet over

In Nederland leven we in de zalige gedachte dat de eurocrisis achter de rug is. Wat wil je, met een koppige optimist als premier. En een minister van Financiën, tevens voorzitter van de eurogroep, die niets kan zeggen omdat de koersen al dalen als hij een mondhoek krult. En dan is er nog het gewone wishful thinking dat de eurogriep met uitzieken wel over gaat.

'De Amerikaanse econoom Joe Stiglitz meent dat de EU moet gaan kiezen: federaliseren of uit elkaar.' Beeld AFP

Maar de eurogriep gaat niet over en het einde van de munt is ineens dichtbij. Morgen gaat Italië naar de stembus, voor een referendum over staatkundige hervorming. Dat is heel wat anders dan de euro, maar bij een nee is premier Renzi weg, heeft hij beloofd. Het is Italië, dus beloften zijn betrekkelijk. Maar na de Brexit en Trump zit ook in Rome en omstreken de opstandige stemming er goed in. De Italianen hebben er tabak van, van hun politieke klasse, van vijftien jaar euro zonder groei, van 40 procent jeugdwerkloosheid. De oppositie wil af van de gezamenlijke munt.

Economisch is het vertrouwen onder het nulpunt gedaald. Bij ons eigen ministerie van Financiën, hier om de hoek aan het Korte Voorhout, staren ze naar de zogenoemde Target 2 balansen. Vrij vertaald kun je daarop zien hoeveel de Europese Centrale Bank voorschiet, als een euroland geen geld heeft om zelf zijn importen te betalen. Je bestelt een Mercedes in Duitsland, maar de Duitse dealer vertrouwt jouw Italiaanse bank niet. Dan betaalt de ECB de rekening, en krijgt ze een vordering op de Italiaanse centrale bank retour. De kans dat het geld terugkomt, is behoorlijk theoretisch omdat de Italiaanse banken er zo slecht voorstaan.

In 2012 was de Target 2-balans een indicatie voor de diepte van de eurocrisis. Op dit moment zijn Italië en Spanje even ver weggezakt als toen. Vier jaar geleden liepen in Duitsland de emoties over Target 2 op, aangezien het voorgeschoten ECB-geld vooral Duits geld was. 'Ezeltje strek je', noemde de gezaghebbende econoom Hans-Werner Sinn het idee dat Zuid-Europa geen geld had maar toch kon kopen. Duitsland heeft net als in 2012 vorderingen van 700 miljard uitstaan, Nederland 100 miljard.

We staan nu op een tweesprong. Voortmodderen met de euro, het recept van Merkel, kan niet meer. Dat is nu zeven jaar geprobeerd. Het heeft niet geholpen. De zuurgraad tussen noord en zuid is alleen maar toegenomen. Het noorden vindt dat het zuiden zijn arbeidsmarkt niet heeft hervormd, en daarom niet kan concurreren. Tijdens de vorige crisis sprak ik een staatssecretaris die schamperde dat er in Rome nog geen grote betogingen waren geweest. Hij concludeerde dat de bezuinigingen nog niet echt pijn hadden gedaan. Inmiddels is er aan betogingen geen gebrek. In het zuiden vinden ze dat het noorden de zuidelijke economieën kapot maakt. Beppe Grillo, de leider van de Vijfsterrenbeweging, heeft gezegd dat de euro een hele generatie twintigjarigen heeft vermoord.

De euro moest meer eenheid brengen en uiteindelijk een politieke unie. Nu wordt de munt alleen nog door angst overeind gehouden. Inmiddels is iedereen het eens met de Amerikaanse econoom Joe Stiglitz. Hij meent dat de keuze onvermijdelijk is, federaliseren of uit elkaar. Bij de EU-instellingen kennen ze maar één smaak: de vlucht vooruit ofwel verder op weg naar de politieke unie. Dat bleek deze week weer eens toen de commissie het plan van defensie-supermacht Europa lanceerde. In Den Haag kon ik het hoongelach op het NAVO-hoofdkwartier bijna horen. Twee dagen eerder zei ECB-president Draghi dat er een gezamenlijke begroting moet komen, met een gezamenlijk ministerie van Financiën. Dat staat in het plan uit 2015 van de zogenoemde 'vijf presidenten' van de Europese instellingen.

'Volgens Beppe Grillo heeft de euro een hele generatie twintigjarigen vermoord.' Beeld EPA

Eén van die presidenten is nog steeds Jeroen Dijsselbloem (van de eurogroep). Zijn naam staat eronder maar in verder federaliseren ziet hij niets. Deze week riep Dijsselbloem de toorn van de Italianen over zich af, met zijn scepsis over een nieuw stimuleringsplan voor de Europese economie. In de praktijk betekent het Brusselse voorstel dat Duitsland en Nederland meer moeten uitgeven, aangezien de anderen het geld niet hebben. Dijsselbloem liet weten dat de commissie niet over het geld gaat, en dat het officiële beleid hervormen is. Een Italiaanse minister sprak van een 'gigantische blunder', premier Renzi vroeg zich af of Dijsselbloem wel weet wat zich in Italië afspeelt. Zo loopt de spanning verder op. Zuidelijke landen willen federaliseren, stimuleren en vooral hun schulden delen met de noordelijken. Die hebben geen zin meer in ezeltje strek je.

Volgend jaar zijn er in Nederland en in Duitsland verkiezingen. De grote meerderheid wil beslist geen politieke unie. Ook Angela Merkel kan zich weinig toegeeflijkheid naar de Italianen meer veroorloven. Als de Italianen morgen nee zeggen en Renzi vertrekt, is er een goede kans op een regering die de euro vaarwel zegt. Dan varen we ineens in onontdekt gebied. Aan voortmodderen waren we gewend. Zo heeft de EU altijd gewerkt en dat is lang succesvol geweest. De invoering van de euro is de belangrijkste naoorlogse beslissing geweest. Nederland stond erbij en keek ernaar; nu doet dit land opnieuw alsof de neuzen bloeden. Die houding van doorlopen-hier-is-niets-te-zien is nu nog veel riskanter dan toen. Het managen van de terugtocht is immers heel wat moeilijker dan leiding geven aan de vrolijke vooruitgang.

'Onze Minister van financiën kan niks zeggen omdat de koersen al dalen als hij een mondhoek krult.' Beeld Van Den Bergh Freek
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.