Column

Martin Sommer: 'Ik heb geen beter verhaal dan de euro'

Als blijkt dat de euro niet onomkeerbaar is, zullen een bankrun en een crisis ontstaan die lijken op de dreun na de instorting van Lehman Brothers in 2008. 'Chaos of meer chaos, dat is de keus', schrijft Volkskrant-columnist Martin Sommer.

Mario Draghi van de Europese Centrale Bank.Beeld ap

Voor de vakantie sprak de hoofdredacteur mij aan: dat vrolijke gebeuk van jou week in week uit op de euro, wat schieten we daar eigenlijk mee op? Als het anders moet, geef ons eens perspectief hoe dan wel. Laat ons zien dat Nederland beter af zou zijn zonder euro.

Hij heeft gelijk, wie beweert moet bewijzen, zei Jacques de Kadt al. Ik zal het maar meteen opbiechten, vooral het laatste nummer van The Economist heeft me overtuigd: ik heb geen beter verhaal dan de euro. Lees het weekblad voor verstandige mensen en u bent ook om.

Scenario's
Daarin staan twee scenario's. Een van de kosten en de baten als Griekenland uit de euro stapt, en een als de andere probleemlanden Ierland, Portugal en Spanje ook zouden vertrekken. Dit alles vanuit Duits perspectief, want het artikel is een gefingeerd maar reuze plausibel ambtelijk memo aan Angela Merkel, die ons vanaf de cover met zware wallen onder de ogen aankijkt.

Kort en goed, Griekenland eruit levert chaos op, de anderen eruit levert nog meer chaos op. Dat gaat in eerste aanleg niet eens om de kosten. Een Grieks vertrek zou Europa 320 miljard euro kosten, waarvan ruim eenderde voor rekening van de Duitsers. Bij elkaar ruim 4,5 procent van hun BNP. Een betrekkelijk koopje als het daarbij zou blijven.

Maar daar blijft het niet bij. De psychologie van een 'grexit' is veel belangrijker. Als blijkt dat de euro niet onomkeerbaar is, zullen een bankrun en een crisis ontstaan die lijken op de dreun na de instorting van Lehman Brothers in 2008. Het Centraal Plan Bureau (CPB) wees hier vorig jaar al op in het uitstekende, zij het wat minder concrete boek Europa in crisis. Het alternatief, heel Zuid-Europa eruit, is nauwelijks aantrekkelijker. Chaos of meer chaos, dat is de keus.

Voort met de euro dus, whatever it takes, om met ECB-president Draghi te spreken. We gaan de schulden delen zodat ook Grieken en Portugezen weer geld kunnen lenen. De hogere rente die daar voor het noorden aan vast zit, kost volgens The Economist de Duitsers ongeveer 15 miljard per jaar en zal dus voor Nederland tussen de 3 en 4 miljard kosten. Ruim over de helft van het huidige budget voor ontwikkelingshulp, maar vooruit. Dat is niet alles. Aan de ene kant zullen de zuidelijke landen aan de strakke teugel van het stabiliteitspact worden gehouden. Aan de andere kant weet iedereen dat ze zelf nauwelijks uit het dal zullen kunnen klauteren.

Hier wordt The Economist een beetje vaag en vergelijkt het CPB-boek de toestand met de overdrachten van West- naar Oost-Duitsland. Die gaan tot vandaag door en hebben in de voormalige DDR geleid tot een financiële vorm van hospitalisering. Zowel Duitsland als Nederland zijn mordicus tegen zo'n gang van zaken in het eurogebied. Maar als verdere integratie meer wederzijdse verantwoordelijkheid betekent; als het uitgangspunt van het redden van armlastige landen is dat chaos ('Greece departing into a new Balkan hell') moet worden voorkomen; en als alle eurolanden recht hebben op een fatsoenlijk bestaansminimum, dan zie ik niet hoe een permanente transferunie van noord naar zuid voorkomen kan worden.

Bescheiden
Volgens het economenblad zou de jaarlijkse rekening van zo'n overdracht 250 miljard euro belopen, voor Duitsland dus 80 miljard en voor Nederland pakweg 20 miljard euro. Dat wordt een penibel bedrag en al was het de helft, ik geloof nooit dat wij dat opgewekt gaan betalen. West-Duitsland was over de betalingen aan het oosten al nooit enthousiast, maar het waren wel landgenoten. De pan-Europese solidariteit is daarentegen zoals iedereen weet heel bescheiden.

Sterker, zoals de oude Heldring betoogt in een huiveringwekkend interview in Elsevier (7 juli), onder invloed van de verzorgingsstaat is het nationalisme de afgelopen decennia alleen maar sterker geworden. Alle zegen, in de vorm van overheidsdiensten, komt van de nationale staat. Uit Europa komen slechts crisisgeluiden, gedifficulteer en rekeningen. Mark Rutte is echt niet de enige politicus die thuis moeite heeft zijn Brusselse compromissen uit te leggen.

Nu gaan de inkomens vanwege de crisis achteruit. Tel daarbij een forse Europese kostenpost op. Politici hebben geen woorden voor achteruitgang, kun je weer vaststellen bij het begin van de verkiezingscampagne. Als de politiek de juiste woorden niet kan vinden, hoe moet het dan met de daden? Europa beloofde eeuwigdurende groei maar is nu een rekening. En gefnuikte verwachtingen, zegt Heldring in Elsevier, zijn het zaad voor rebellie. Volgens hem verkeert Europa in een prerevolutionaire fase. Met de euro gaan we door, maar ik vrees zijn gelijk.

Martin Sommer is politiek redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden