Martin Sommer: Hoe Halbe Zijlstra het eigenbelang verruilde voor de mensenrechten

Vrij Zicht

Iemand moet iets in de koffie van Halbe Zijlstra hebben gedaan. Immers, na Wilders en Baudet is Zijlstra de meest gehate man van het Binnenhof. Liefhebber van Motorhead, onthoofder van de kunsten. De man die Griekenland uit de euro wilde duwen. Die vond dat met de roetpiet het Sinterklaasfeest werd vermoord. Deze man kwam aanlopen nadat hij bij Mark Rutte op belet was geweest als aanstaand minister van Buitenlandse Zaken en sprak: jullie gaan een heel andere Halbe Zijlstra zien.

Dat is geen woord te veel gezegd. Bij Buitenlandse Zaken stonden ze sidderend te wachten op Halbe de hulk. Hij wond een heel departement met een praatje van vijf minuten om zijn vinger. Dat was misschien nog tactiek. Voor-voorganger Uri Rosenthal had zich geïntroduceerd met de uitspraak dat diplomatie niet langer een rustiek tijdverdrijf zou zijn. Met Uri is het niet meer goed gekomen. Maar dit was het andere uiterste. In zijn maidenspeech voor de EU-ambassadeurs beloofde Zijlstra continuïteit. Ook bij de ambassadeurs een zucht van verlichting. Hij roemde de EU als waardengemeenschap, Den Haag als de stad van het internationale recht. Was het misschien een speech die Bert Koenders had laten slingeren?

Zijlstra's echte vuurdoop als minister kwam woensdagavond in de Kamer. In 2015 had hij zijn omstreden artikel 'Realistisch buitenlandbeleid' gepubliceerd. De strekking was dat Nederland niet langer kon schuilen onder de Amerikaanse paraplu. Wij moesten ons meer richten op ons eigen belang, in onze eigen regio. Dat hadden de Kamerleden allemaal gelezen. Zoals ze ook het portret hadden gelezen in het Algemeen Dagblad, waarin een voormalige voorlichter over Zijlstra zei: 'Waar hij echt hoorndol van wordt, dat zijn mensenrechten verdragen die de vrijheid van het Nederlandse handelen in de weg staan.'

Zodoende was het alsof de ouderlingen het nieuwe kerklid Zijlstra de nieren proefden, onder aanvoering van ChristenUnie-volksvertegenwoordiger benevens 76ste pijler onder het regeerakkoord Joël Voordewind. Hij bracht psalm 7 te berde: 'Maak een einde aan het kwaad en wees de rechtvaardige tot steun.' Voorwaar andere koek dan eigen regio en eigen belang.

Hoezo wilde Zijlstra dictators de hand schudden? Zo zagen we een debat dat voor meer dan driekwart over mensenrechten ging. Hoe staat de minister tegenover de lgbti's in de wereld, waaraan je trouwens tegenwoordig ook nog een q moet toevoegen? Wat doet de minister voor homo's in Oeganda? Kan de minister ervoor zorgen dat onze plaats in de Veiligheidsraad straks wordt ingevuld door een vrouw? En de subsidie voor de stichting die multinationals kritiseert, die wil de minister toch niet intrekken?

De oude Halbe... Foto anp

Het leek wel een aflevering van Andere Tijden over de jaren zeventig. Hier sprak een land met een opdracht. De nieuwe Halbe wist aan welke kant zijn boterham was gesmeerd. Zeker Kamer, hij wist dat van de lgbti's vooral de t's en de i's aandacht en subsidie behoefden. Het leed van de Rohingya was hem niet ontgaan, net zo min als de mensonterende toestand in Jemen. Over handen geven aan dictators: je moet in gesprek blijven. Daarbij zou hij zeker de mensenrechten aan de orde stellen. Dat had hij bij het eerste contact met de Egyptische collega trouwens al gedaan. Tussen twee haakjes: de twee collega's die hij het meest bewondert zijn Max van der Stoel (PvdA) en Frans Timmermans (PvdA). Mannen die uitmuntten in ijver voor de mensenrechten.

Tevredenheid alom. Dit is hoe Nederland zichzelf nog altijd graag ziet. Buitenlandse politiek was hier altijd al de spiegel van het binnenland. Hoe minder internationale invloed, des te indrukwekkender de preek. Over de eigen regio heb ik weinig vernomen, over het eigen belang minder. Over de brexit: één vraag. Die had Zijlstra al beantwoord in zijn speech voor de EU-ambassadeurs. De brexit is betreurenswaardig en moet op een nette manier worden afgehandeld. Punt.

... en de nieuwe Halbe... Foto Hollandse Hoogte / Peter Hilz

Over de door Brussel afgekondigde verdeling van vluchtelingen waar ze in Oost-Europa beslist niet aan willen: ze moeten solidair zijn, anders gaan we korten op de centen. Geen woord over de breuklijnen in Europa, tussen noord en zuid wat betreft de euro, tussen oost en west wat betreft vluchtelingen en democratische cultuur. Over de positie van Nederland tegenover de nieuwe tandem Macron en Merkel: nada. We zijn intussen de derde economie na Duitsland en Frankrijk, even gesteld dat de Spanjaarden en de Italianen vooral met zichzelf overhoop liggen. Uit Brussel stijgt het ene rooksignaal op na het andere dat Nederland zijn positie moet bepalen en zijn invloed aanwenden. Wij zijn lekker bezig met een vrouw in de Veiligheidsraad.

De EU moet geen transferunie worden, zei Zijlstra tegen de verzamelde ambassadeurs. Hoe dan? Deze week kwam ook het jaarlijkse nieuws dat Nederland de grootste nettobetaler van de Unie is. Het kan natuurlijk best zijn dat Zijlstra zijn grootste overwinning al binnen heeft. Het plan-Azmani, dat asielzoekers niet meer in Europa worden toegelaten en in Afrika asiel moeten aanvragen, is regeringsbeleid geworden. Die kluif had hij al binnengesleept bij de onderhandelingen over het regeerakkoord. De relevantste vraag stelde dan ook het Kamerlid Martin van Rooijen (50Plus): of Buitenlandse Zaken niet bezig is in snel tempo irrelevant te worden. Zijlstra was zichtbaar zielstevreden met zijn nieuwe baan. Antwoord kreeg Van Rooijen niet.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

... en de allernieuwste Halbe... Foto Hollandse Hoogte / Peter Hilz
Meer over