Opinie

Martin Sommer: 'Handen af van ons rotpensioen'

Het Nederlandse pensioenstelsel is niet alleen een financieel arrangement, zoals Brussel doet voorkomen. Het is ook de neerslag van een geschiedenis. Wie mag uitmaken hoe er tegen de dingen wordt aangekeken, vraagt Martin Sommer zich af.

IllustratieBeeld ANP

Een soeverein land, dat was voorheen een grondgebied, een leger en een munt. Zo luidde althans de definitie van de Franse president De Gaulle. Wat is daarvan over? De grenzen zijn weg dus dat grondgebied is kwestieus geworden. Over de munt zullen we het maar even niet hebben. En dat leger is verwaarloosbaar, met te weinig F16's om het land te beschermen. Wat van de natie resteert, is de verzorgingsstaat, het woord zegt het al. Als er nog iets nationaal geregeld is, dan de sociale voorzieningen. Geen wonder dat PVV en SP, de partijen die het meest staan voor de verworven sociale rechten, ook de meest nationale partijen zijn. En de meest eurosceptische dus.

Want ook op het vlak van de verzorgingsstaat komt Brussel eraan. Meestal is de Europadiscussie nogal abstract en steriel, over de vraag of er méér Europese Unie noodzakelijk is in verband met solidariteit, globalisering, dreigend nationalisme of China. Maar ditmaal klopt Brussel heel tastbaar aan de voordeur, en niet alleen met die 3 procent van eurocommissaris Olli Rehn. De gang van zaken stemt niet vrolijk.

Een paar weken geleden is het CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt aangewezen als zogeheten pensioenrapporteur. Hij moet het Nederlandse pensioenstelsel beschermen tegen de begerige tengels van de Europese commissie. '800 miljard komt onder Brusselse controle', zei een opgewonden Omtzigt tegen dagblad Trouw. Als dit doorgaat 'kan het pensioenakkoord de prullenbak in'.

Reserves
Wat is er gaande? De Europese commissie werkt aan een nieuwe pensioenwet (richtlijn) voor de hele Europese Unie. Vanwege de crisis moeten financiële instellingen als banken, verzekeraars en ook pensioenfondsen aanmerkelijk grotere reserves aanhouden. Volgens het ministerie van SZW gaat het bij de Nederlandse fondsen om 20 miljard euro per jaar, die dus niet uitgekeerd kunnen worden.
Actuarissen waarschuwen voor extra kortingen op de pensioenen en voorspellen op termijn 'de ondergang van de pensioensector'.

Nu wordt her en der gesust dat het zo'n vaart niet loopt. Ook de euro­commissaris schijnt in te zien dat het Nederlandse pensioenstelsel het degelijkste ter wereld is. Maar ook als dit zaakje wordt geschikt, is het een leerzame les in de cursus Europa. Zo'n richtlijn volgt een keurige procedure, met eerst een witboek en dan een groenboek. Daarachter speelt zich een ware strijd af om de definitiemacht. Wie mag uitmaken hoe er tegen de dingen wordt aangekeken?

De inrichting van het sociale stelsel valt onder de lidstaten, zonder bemoeienis van Brussel. Verzekeringen zijn net als banken financiële instellingen en daarover gaat Europa wel. Zijn pensioenen nu verzekeringen of niet, dat is de kwestie. Hier staat een en ander op het spel. Grote, internationale verzekeringsmaatschappijen willen dolgraag de Nederlandse markt op, die nu vanwege ons pensioenstelsel potdicht zit. Ook die strijd om de pensioenmarkt speelt zich af onder zo'n keurige Brusselse noemer: 'gelijk speelveld'.

Geschiedenis
Maar achter die ogenschijnlijk technocratische benadering zit een diepgaand andere opvatting over de inrichting van de samenleving dan hier in Nederland gebruikelijk is. Het Nederlandse pensioenstelsel is niet alleen een financieel arrangement, zoals Brussel doet voorkomen. Het is ook de neerslag van een geschiedenis. Dat begon met de AOW van Drees, en daarbovenop een collectief aanvullend pensioen waarvoor je begint te sparen als je gaat werken, en dat in gezamenlijkheid door werkgevers en werknemers wordt bepaald, betaald en beheerd.

Daar is uiteraard een heleboel op aan te merken, maar dat is hier niet de kwestie. In dat pensioen zitten ook waarden en iets van het Nederlandse karakter, noem het voor mijn part volksaard. Aan het Europese wetsvoorstel kun je zien dat Brussel daarmee niet kan omgaan.

Officieel belijdt Europa de diversiteit en eenheid in verscheidenheid. Maar de druk om de hele EU over een kam te scheren is enorm en die druk is met de financiële crisis alleen maar toegenomen. Hoe riskant dat is, onderstreepte donderdag de nieuwe vice-president van de Raad van State, Piet Hein Donner.

Bij de presentatie van het jaarverslag waarschuwde Donner dat 'instituties die niet doelmatig lijken, worden omzeild, genegeerd of terzijde geschoven'. Terwijl je in turbulente tijden juist niet moet gaan prutsen aan instellingen en tradities die vastigheid geven aan de samenleving. Misschien bedoelde Donner iets anders, maar het pensioen is zonder twijfel een gewichtige Nederlandse institutie. Als die pensioenrichtlijn doorgaat voorspel ik opstand, en niet alleen bij PVV en SP.

Martin Sommer is politiek redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden