Column

Martin Sommer: 'Gaan de windmolens wel doen wat ze moeten doen?'

Vlak voor het kerstreces besloot het kabinet om eerste stappen te zetten voor een windmolenpark voor de kust. Maar gaan de windmolens uit het energieakkoord wel doen wat ze moeten doen, vraagt Martin Sommer zich af.

Het Prinses Amalia Windpark in de Noordzee. Beeld anp

Een bijeenkomst, afgelopen week, in Club Nautique aan het strand van Zandvoort. Buiten is het pikdonker en rollen de golven. Binnen gromt het protest tegen een dreigend windmolenpark, hier pal voor de deur. Wethouder Belinda Göransson laat een gefotoshopte dia zien. Zo moet het worden: een onthutsend molenbos, je kunt ze bijna aanraken. In de zaal mannen met truien en grimmige gezichten. Mevrouw Van den Hoed wil gewoon vanaf haar balkon de zon in de zee zien zakken. Mag dat nog?

Haalbaarheidsstudie
Op 20 december, de laatste dag voor het kerstreces, besloot het kabinet de eerste stappen te zetten voor een windmolenpark voor de kust. Haal de krant van donderdag nog even uit de kattenbak, met een paginagrote advertentie plus kaart. Aan het bewuste park van Zandvoort wordt ook een regel gewijd, een 'haalbaarheidsstudie'. Dichtbij is goedkoper dan ver weg, dus ik kan me de Zandvoortse zorgen indenken.

De plannen maken deel uit van het energieakkoord dat begin september werd gesloten. Eigenlijk is dat vrij geruisloos gegaan, anders dan het gedonder over het woonakkoord of het sociaal akkoord. Er is dan ook een overgrote Kamermeerderheid vóór, en alleen transitiehoogleraar Jan Rotmans vond het te slap. Transitie naar duurzaamheid moet pijn doen, vindt hij. Op deze pagina werd Rotmans de voorman van 'de kantelkerk' genoemd - hoogleraar-radicalen die politiek bedrijven met de autoriteit van hun toga en die je wel vaker tegenkomt in het klimaatdebat. Ik verzeker u dat Rotmans tevreden kan zijn: het gaat enorm pijn doen.

Luister naar SER-voorzitter Wiebe Draijer, onder wiens vleugels het energieakkoord werd gesloten. In het blad PM zegt hij 'dat we de komende zeven jaar een windpark gaan bouwen met een omvang die gelijk is aan de totale grootte van wind op zee in de wereld op dit moment'. Op land moeten driemaal zo veel windmolens komen als er nu staan, en dit alles in 'Duits tempo'.

Strandtoerisme
Geen wonder dat de Zandvoorters ongerust zijn. In Club Nautique zijn ze niet tegen schone energie. Maar het gaat wel ten koste van het strandtoerisme. Daarbovenop vraag ik me af: gaan die windmolens wel doen wat ze moeten doen, een fatsoenlijk geprijsd alternatief bieden voor gewone stroom, waarbij het klimaat aantoonbaar is geholpen. Dat is het minste wat je mag vragen, in ruil voor 18 miljard subsidie, bovendien een industrialisering van het landschap van heb ik jou daar en het eind van vrij zicht op zee. Heb ik het nog niet over de knipperlichten - waar gaan we straks rust vinden in dit gestresste land? Maar dat argument raakt de windmolenaanhang gek genoeg niet, terwijl ze wel ach en wee roepen als de A27 moet worden verbreed.

 
Geen wonder dat de Zandvoorters ongerust zijn. In Club Nautique zijn ze niet tegen schone energie. Maar het gaat wel ten koste van het strandtoerisme.

Het lijkt een open deur, maar het energieakkoord is de uitkomst van onderhandelingen. De deelnemers hadden allemaal een belang en wilden allemaal met winst van tafel opstaan. Werkgevers wilden rust en orders, de FNV wilde banen, Greenpeace wilde radicale voornemens en het kabinet wilde geen gezeur vanwege het regeerakkoord en zo weinig mogelijk uitgeven. SER-voorzitter Draijer hunkerde naar een SER-succesje.

Dus zo veel mogelijk windmolens voor zo weinig mogelijk geld - in zo'n moesjawara is de vraag of dat ook kan lukken vervelend en moeten de feiten al vlot inschikken voor het gezamenlijk belang. In de tekst staat dat er bijna 4,5 duizend megawatt wind op zee komt, en dat kan 40 procent goedkoper dan tegen de huidige prijs. Anders is het niet te betalen en gaat het hele feest niet door. Lees het betreffende hoofdstuk, daar staat wel twintig keer dat het 40 procent goedkoper kan, op grond van schaalvoordelen en veronderstelde innovatie.

Bestuurlijk drijfzand
Het alvast inboeken van de innovatie van over tien jaar - mijn water zei me dat dit een voorschot is op een schitterende toekomst en dus bestuurlijk drijfzand. Dat vonden elf hoogleraren en oud-hoogleraren ook, verenigd in het Nationaal Kritisch Platform Windenergie. Ze schreven een brief aan minister Kamp, vroegen berekeningen en er kwamen Kamervragen.

De minister verwees terug naar de onderzoeken die waren gedaan ten behoeve van het energieakkoord; onder andere door het Planbureau voor de Leefomgeving, dat sinds jaar en dag à la de transitieprofessor van de daken roept dat het roer radicaal om moet. Veel politiek dus daar, weinig wetenschap. Een andere onderzoeksinstantie, het Economisch Instituut voor de Bouw, krabbelde terug en zei dat 25 procent goedkoper al heel ambitieus zou zijn.

Maar het belangrijkste argument was dat 'de offshoresector' zelf had bezworen dat ze de Noordzee voor bijna de helft van de huidige kosten kan volbouwen (energieakkoord blz. 70). Even technisch: het eerste deel, het Gemini-park benoorden Ameland, is onlangs aanbesteed. Dat blijkt niet goedkoper maar duurder dan de parken tot nu toe. Precies wat de elf dwarse hooggeleerden beweerden.

Steeds ongunstiger
Er komen geen schaalvoordelen omdat de plekken waar gebouwd gaat worden steeds ongunstiger zijn. Eventuele voordelen van innovatie worden teniet gedaan door de stijgende kosten om het evenwicht in de stroomvoorziening in stand te houden, omdat windenergie nu eenmaal onbetrouwbaar is. Kijk naar het geliefde Duitsland met al zijn windmolens, dat op dit moment meer vieze bruinkool stookt dan ooit (Financial Times, 8 januari).

Het standpunt van de Nederlandse overheid is dat van de dief en de eigen portemonnee: waarom zouden we duur doen als de bouw zélf zegt dat het op een koopje kan. Ja, daar is geen speld tussen te krijgen, dacht ik even.

Tot iemand in de Club Nautique één woord fluisterde. Fyra.

 
Het alvast inboeken van de innovatie van over tien jaar - mijn water zei me dat dit een voorschot is op een schitterende toekomst en dus bestuurlijk drijfzand.
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.