Martin Sommer: 'Democratie is té duur'

Democratie als samenlevingsvorm is té duur, zegt politiek redacteur Martin Sommer. Het kan altijd beter en gelijker, wat in de praktijk betekent dat het de staat een hoop geld gaat kosten.

Tweede Kamerlid Ronald Plasterk (PvdA) Beeld anp

Laten we het nou maar toegeven. Democratie is te duur. Dan heb ik het niet over de vele auto's van de zaak van Italiaanse parlementariërs en ministers of de bonnetjes hier te lande. Ik bedoel democratie als samenlevingsvorm.

Al vanaf de geboorte van de euro, deze maand twintig jaar geleden in Maastricht, was de kwestie: hoe disciplineren we de deelnemers? Dat ging later ingewikkeld Stabiliteitspact heten. De kern van het vraagstuk was hoe politici die te veel toegeven aan hun kiezers, beteugeld kunnen worden.

Dezer dagen kijken wij naar de brassers uit Zuid-Europa. Grieken die de boel belazerden. Fransen hebben sinds 1981 (Mitterrand!) nul keer het begrotingsevenwicht bereikt. Het is een schande, maar ik heb het even nagekeken, Nederland is daar sinds datzelfde jaar 1981 niet vaker dan vijf keer in geslaagd. Dus 25 jaar niet. Ik kan mij niet anders herinneren dan dat er moest worden bezuinigd, omgebogen, hervormd of gesnoeid. Waarom?

Democratie duur
Omdat, zo kon je al bijna tweehonderd jaar geleden lezen bij de grote De Tocqueville, democratie duur is. Niet alleen moeten politici de gunst van het volk kopen, maar vooral wordt het volk vanwege de samenlevingsgelijkheid door begeerte aangeraakt, zoals De Internationale leert.

'Wij zijn gelijk' brengt met zich mee: wij eisen. Het kan altijd beter en gelijker, wat in de praktijk betekent dat het de staat een hoop geld gaat kosten. Het gaat niet meer om de eer, zoals onder het ancien régime, maar om de welvaart. Het leger wordt dus opgedoekt en de nationale trots is een onbedaarlijke gezondheidszorg geworden.

Weg dus van de dure democratie, was van meet af aan de inzet van het Stabiliteitspact, met automatische straffen voor overtreders, uit te delen niet door politici maar door ambtenaren. En vanuit Brussel, want afstand maakt minder kwetsbaar voor de volkswoede. De politici in Griekenland en Italië zijn intussen met enige externe aandrang verruild voor ambtenaren. Kijk naar China. Afgelopen week las ik wel drie op bewonderende toon geschreven stukken over het Middenrijk. Ze hebben er geen democratie, wel een begrotingsoverschot. Dat moeten wij ook hebben. Democratie, dat is zóóó 2010.

Glad ijs
Dit kun je natuurlijk niet hardop zeggen. Dus Rutte zit nog altijd op de toer dat wij geen democratie afstaan aan Europa, ook niet onder het nieuwe contract. Ieder ander vindt van wel, de Financial Times had het over a big chunk of national sovereignty dat over de Brusselse heg gaat. Maar onze premier houdt stand, in verband met de gedoogpartner. Zo'n leugen is glad ijs. Zie de staatslieden die vorige week in deze krant erkenden dat ze van meet af aan wel wisten dat die strafmaatregelen niet gingen werken. Nu betalen we het gelag en is Europa volgens het SCP in Nederland dé grote splijtzwam geworden.

Een variant om het Europese regime te rechtvaardigen is zeggen dat er juist méér democratie komt. Deze variant bespelen D66 en GroenLinks. Heel goed dat de Europese Commissie de lakens uitdeelt en niet de Raad van regeringsleiders. De Commissie wordt immers gecontroleerd door het Europarlement, aldus Jolande Sap deze week in het Kamerdebat.

In Duitsland wordt met die gedachte hardhandig afgerekend. De filosoof Habermas, niet de eerste de beste, vindt dat we voor het eerst in de EU-geschiedenis een afbraak van de democratie meemaken. En de stokoude Helmut Schmidt, groot Europeaan, meent dat alle instellingen, de Raad, de Commissie, de diverse ministerraden 'en de hele Brusselse bureaucratie' 'gemeenschappelijk het democratisch principe opzij hebben gezet'. Het Europarlement ('een vergissing te denken dat het parlement vanzelf gewicht zou krijgen') heeft in deze crisis weer het nakijken gehad. Ook de Eurodemocraten moeten zich eens een keertje achter de oren krabben.

Politiek hoog spel
Resteert Ronald Plasterk (PvdA) en zijn idee dat er verkiezingen moeten komen als Nederland brokken zelfbeschikking overboord gaat zetten. Dat laatste lijkt me buiten kijf staan. Lees de brief van Merkel en Sarkozy. Het staat er gewoon: financiële regulering, arbeidsmarkt, belastingharmonisatie, groeipolitiek - dat moet Brussel allemaal gaan doen. Dat kun je echt niet afdoen als het gebod om vijftig te rijden, dat nu eindelijk gehandhaafd gaat worden, zoals Rutte losjes suggereerde.

Plasterk heeft dus gelijk met zijn verkiezingen. Op straffe van nog meer anti-Europees sentiment. Het is wel politiek hoog spel. De aanhangers van Europa zullen boos zijn op de PvdA. De tegenstanders van Europa zullen sowieso niet op de PvdA stemmen. Plasterk heeft gelijk, maar krijgen zal hij het niet.

Martin Sommer is politiek redacteur van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden