Martin Schulz kust de SPD wakker met zijn directe taal

Duitsland is verbaasd over de komeet-achtige opkomst van Martin Schulz. De nieuwe leider van de SPD kan volgens peilingen zelfs Merkel gaan bedreigen. 'Hij is mijn held.'

Martin Schulz, kanselierkandidaat voor de SPD, woensdag in de Selma-Lagerlöf-school in Ahrensdorf.Beeld Daniel Rosenthal/VK

Twee illustraties van het mirakel dat zich voltrekt in de Duitse sociaaldemocratie: de lange rij klappertandende wachtenden op een schoolplein in het Noord-Duitse slaapstadje Ahrensburg en de onverholen triomf in de stem van de plaatselijke politicus die deze mensen moet vertellen dat de zaal vol zit. 'Mijn excuses, de hoge opkomst heeft ons wat overweldigd.'

De 450 mensen die wel een stoel in de aula hebben bemachtigd, zien kort daarop hoe Martin Schulz het podium betreedt; de sociaal-democratische hype, de man die de tijdgeest met zijn ogen doet knipperen.

In een maand tijd kan er veel veranderen. Half januari was Schulz nog president van het Europees Parlement en de SPD verkeerde in de diepste crisis in haar 153-jarige bestaan - de Duitse pers putte zich uit in begrafenismetaforen en vroeg zich af hoe realistisch het was dat de sociaal-democraten bij de verkiezingen in september zouden worden ingehaald door de rechts-populistische AfD.

De verwachting was dat deze zieltogende SPD de verkiezingen in zou gaan onder leiding van Sigmar Gabriel, Merkels vice-kanselier die maar niet uit haar schaduw leek te kunnen stappen. Gabriel koos eieren voor zijn geld. En nu tart Schulz de verwachtingen.

Alternatief voor Merkel

De SPD heeft een sprong gemaakt in de peilingen. Vooral is het Schulz gelukt zichzelf in de markt te zetten als een geloofwaardig alternatief voor Angela Merkel, de kanselier die zo vaak is omschreven als 'alternatiefloos'.

'Wij willen de sterkste partij van Duitsland worden en ik word bondskanselier', zegt Schulz nu, meteen bij binnenkomst in de aula. Daarmee is één ding duidelijk: Schulz heeft zijn directheid die grenst aan overmoed niet in Brussel achtergelaten. Dat kunnen de Ahrensburgers waarderen.

Schulz krijgt na ongeveer elke zin applaus. Soms klinkt daardoorheen een misthoornachtig gejoel, afkomstig van Adelheid Müller (88) - 'ik hoor niet meer zo goed, daarom praat ik soms wat luid'.

Op haar schoot ligt haar 'gastenboek', waarin al veel beroemde SPD-ers hun bijdrage schreven. Zelfs Willy Brandt, de held van de na-oorlogse sociaaldemocratie. De laatste bijdrage is van Gabriel. Müller is blij dat hij weg is. 'Tussen mij en Gabriel was het uit, nadat hij zich vier jaar lang heeft laten vernederen in de grote coalitie. Maar Martin is mijn held.'

Het merendeel van de zaal is minder dan half zo oud als Müller. 'Ik ben vooral benieuwd wat Schulz wil doen aan de verziekte stemming in de wereld, met Trump en de AfD', zegt Arvid Baier (16). Hij is een van de vele aanwezige scholieren. Dat hij zelf nog niet mag stemmen, is hem om het even. 'Als ik Schulz goed vind, kan ik altijd nog anderen aanraden op hem te stemmen. Hij is in elk geval beter dan Merkel.'

Dat is meteen een kanttekening bij Schulz' onstuimige opmars. Voor een deel dankt hij zijn succes in de peilingen aan het simpele feit dat hij twee mensen niet is: hij is niet Gabriel en hij is niet Merkel.

Met Gabriel aan het roer zouden veel zwevende kiezers uit het politieke midden op Merkel stemmen, de internationaal gekroonde beschermvrouwe van het Vrije Westen, zo bleek uit kiezersonderzoeken afgelopen najaar.

Gedrang voor de bijeenkomst met SPD-kandidaat Schulz.Beeld Daniel Rosenthal/VK

Merkel-moeheid

Tegelijkertijd sloop de afgelopen maanden een onmiskenbare Merkel-moeheid Duitsland binnen. Ze oogt uitgeblust, heeft niets nieuws meer te melden, vinden mensen. En de geforceerde wiedergutmachung tussen Merkel en haar Beierse CSU-rivaal Seehofer eerder deze week heeft de populariteit van de partij als geheel ook geen goed gedaan.

Schulz maakt in Ahrensberg niet Merkel, maar minister van Financiën Wolfgang Schäuble tot zijn grote rivaal. De man die zowel in Europa als in Duitsland het beperken van begrotingstekort laat prevaleren boven de verhoging van lonen en uitkeringen is het ideale mikpunt als je zoals Schulz een eigentijds sociaal-democratisch verhaalt wilt vertellen.

Schäuble is volgens Schulz de man door wie mensen 'die hun geld voor zich kunnen laten werken' het in Duitsland beter hebben dan mensen 'die moeten werken voor hun geld en eerlijk belasting betalen'. Het is een poging een van de belangrijkste verkiezingsthema's, sociale rechtvaardigheid, los te rukken uit de handen van de partijen aan de randen van het politieke spectrum: Die Linke en de AfD.

Dat is niet zonder risico's, blijkt tijdens de vragenronde. Was het niet de sociaaldemocratische kanselier Schröder die vlak na de eeuwwisseling de voorwaarden schiep voor beruchte Duitse lagelonensector? Schulz beaamt het. 'Er zijn ook dingen die we niet goed hebben gedaan.'

Zorgen van het volk

Schulz benadrukt in Ahrenburg zijn eigen feilbaarheid, ook door te zeggen dat hij, een man zonder middelbareschooldiploma, de zorgen van het volk kent. Dat is een uitspraak die aansluit bij het jargon van populistische partijen en tegelijkertijd is het preventief serum tegen een mogelijke framing als EU- technocraat.

Nadat hij de stemming onder het publiek wat heeft afgetast, hamert Schulz in Ahrensburg steeds harder op de AfD. 'Een schande voor Duitsland', noemt hij de partij.' Ook dat is riskant, omdat de SPD best wat kiezers aan de AfD verloren heeft die de partij terug wil winnen.

Juist die klare taal bevalt Linus Bierbaum (18) het meest aan Schulz. 'Economisch heeft hij niet helemaal mijn stijl. Ik ben wat liberaler.' Toch is de kans groot dat Schulz de eerste politicus is waaraan Bierbaum zijn stem geeft. 'Hij heeft me erg verrast. En hij trekt een rode lijn tegen de AfD en Trump, dat vind ik goed.'

Zoals veel jongere aanwezigen hebben Bierbaum en zijn vrienden een bord met een portret van Schulz meegenomen, met daaronder de tekst 'MEGA': Make Europe Great Again, vrij naar Donald Trump.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden