Marsgaatje van de Pauwenberg

Een merkwaardige zwarte stip die boekdelen spreekt voor aardse aardwetenschappers.

Je denkt: Mars, ver weg, enorme krater dus. Des te groter de schok als blijkt waar we echt naar kijken. Een gat op planeet Mars met een opening van misschien 20 meter. En het zonlicht dat ergens daaronder iets als een vloer verlicht. Afgezien van alles wat er over te vertellen valt, is de mate van detail waarmee we kennelijk de Rode Planeet onder de loep kunnen nemen, werkelijk duizelingwekkend. 20 meter is namelijk niks.


En wé is een groot woord. Dit is NASA natuurlijk. Het Marsgat werd op 4 augustus 2011 gefotografeerd met de HiRise-supercamera aan boord van de Mars Reconnaissance Orbiter, de Amerikaanse verkenner die sinds 2006 om de planeet cirkelt. Een paar maanden daarvoor had een analist op beelden van de CTX-camera op dezelfde verkenner een merkwaardige zwarte stip gemarkeerd voor nader onderzoek. Checken, wat is dit?


Die stip ligt op de noordhelling van Pavonis Mons, de Pauwenberg, een van de grotere vulkanen op Mars. Een bakbeest van 14 kilometer hoog met een fraaie centrale krater van 45 kilometer doorsnee, die dan meteen ook weer 4,5 kilometer diep is. Daarmee vergeleken stelt wat we hier zien helemaal niks voor. Maar voor aardwetenschappers spreekt het Marsgaatje boekdelen.


Waarbij het boek, daarover geen twijfel, gaat over het vroegere vulkanisme op Mars. Aardse aardwetenschappers herkennen meteen een magmakanaal, een plek waar ooit lava omhoog is gekomen, maar waar het aanvoerkanaal plotseling is leeggelopen, waarschijnlijk doordat elders een nieuwe uitstroom ontstond. Daarvoor, weten geologen, is basalt nodig, een gesteente dat in vloeibare vorm gemakkelijk stroomt. Ook op Mars.


Op aarde zijn er enkele spectaculaire voorbeelden van bekend, een van de grootste in de buurt van de IJslandse hoofdstad Reykjavik, waar bezoekers een oude magmakamer kunnen bezichtigen waar het Amerikaanse Vrijheidsbeeld (100 meter inclusief sokkel) gemakkelijk rechtop in zou passen.


Zorgvuldige analyses van de HiRise-beelden, deels zelfs in stereo, vertellen iets soortgelijks over het Marsgaatje in de Pauwenberg. Het oude magmakanaal is 20 meter in doorsnee. Van de omliggende berg is los materiaal in het gat geschoven, waardoor een trechter van pakweg 100 meter diameter is ontstaan, een meter of 50 diep.


Wat we door het gat verlicht zien, is daarom niet een echte bodem, maar de top van een puinkegel die in het kanaal staat, op grond van de zonnestand tot zo'n 30 meter onder de rand. Een rekensommetje over de hoeveelheid puin die is weggezakt, zegt dat die kegel minstens 80 meter hoog kan zijn, tot de bodem van het kanaal. Een immense grot, waarover op internet graag gefantaseerd mag worden als een ideale schuilplek voor leven.


Rest de kleur. Als dit de Rode Planeet is en de foto wit, dan moet het wel op een wintermoment zijn, als koolzuursneeuw de planeet bedekt. Maar wacht, dat kan niet waar zijn, want de Pauwenberg ligt vrijwel op de evenaar van de planeet. Dat zijn de tropen van Mars. Daar komt helemaal geen sneeuw.


En dat klopt ook. Het wit is een digitale nabewerking van de planeetvorsers van de NASA om meer contrast in de originele beelden te krijgen. In het echt is de desbetreffende plek gewoon oranjerood, alleen is al het rood uit de opnames gedraaid. Daar oogt de zwarte pupil nog zwarter van en zien de landmeters de scherpste details.


Uitleg Shane Byrne (Universiteit van Arizona) en Manfred van Bergen (Universiteit Utrecht).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden