Mars tegen de Onzekerheid

Het was twee weken geleden, geloof ik, dat ik op een grote studentendemonstratie stuitte. Op het Malieveld in Den Haag. Ik had er niet veel over gelezen. Toch waren er flink wat mensen op af gekomen.

'Mars tegen de Onzekerheid' stond er heel groot op een spandoek. 'Wij zijn ons bravoure verloren. We zijn onzeker', scandeerden de studenten. 'Onze generatie Y, geboren na 1980, is volwassen geworden in een tijd waarin traditionele zekerheden op de tocht staan en dit maakt ons bang', zo kon je vanaf het podium horen. 'We hebben een gevulde bankrekening, een torenhoog IQ en een goede gezondheid. We kunnen alles, maar we durven niets', zei een meisje dat zich duidelijk voordeed als aanvoerder van de mars.


Ik sprak een bedrijfskundestudent. Hij was 23. In antwoord op mijn vraag waarom hij zo geestdriftig meedemonstreerde, zei hij: 'In de steeds groter wordende zee van onzekerheid waarin wij ons als studenten bevinden, heb ik het idee dat ik op een eilandje sta dat moeite heeft zich te verweren tegen de golven van onzekerheid die mij proberen te overspoelen.' Ik vroeg hem uit te leggen wat ie precies bedoelde met die 'golven van onzekerheid', maar raakte hem kwijt bij een drankkraampje.

Er was natuurlijk helemaal geen studentendemonstratie tegen de onzekerheid. En geen mars op het Malieveld. Die heb ik uit de duim gezogen. Maar die demonstratie had er wel kunnen zijn. De slogans en frasen die ik hiervoor aanhaalde, komen namelijk allemaal letterlijk uit een krantenbijlage over onzekerheid die NRC Handelsblad vorige week liet samenstellen door student-gastredacteuren van de Leidse Veerstichting (30-8-2014). Over een paar weken organiseert die stichting een conferentie, met dit jaar als thema 'Bevrijd van Zekerheid'.

Veelzeggend is dat er twee titels door elkaar heen worden gebruikt. De conferentie heet 'Bevrijd van Zekerheid'. Daarmee beoogt men de verstikkende (schijn)zekerheden van onze samenleving aan te klagen en onzekerheden juist te omhelzen. Dat terwijl de krantenspecial 'Bevrijd van Onzekerheid' als titel meekreeg. Daar draait het om de 'generatie van onzekerheid' die lijdt onder keuzestress en de hyperflexibiliteit van onze wereld op drift.

Er is duidelijk sprake van een schizofrene diagnose. Als we de studenten van de Veerstichting zelf aan het woord laten, ziet dat er ongeveer zo uit: 'We leven in een maatschappij die geobsedeerd is door het ideaal van zekerheid. Europeanen maken jaarlijks 1031 miljard euro over naar verzekeringsmaatschappijen. Overheden lijken alle soorten onvoorziene omstandigheden de wereld uit te willen helpen. Bij iedere vorm van twijfel verwacht men dat de wetenschap uitsluitsel kan geven.

'Maar terwijl mensen steeds meer zekerheid eisen, ontstaan er om hen heen steeds meer onzekerheden. Sommige zekerheden zijn nodig voor een prettig leven, maar kan onze zucht naar zekerheid ook niet een ondraaglijke last worden? Onzekerheid creëert namelijk kansen en maakt verandering mogelijk. Welke kansen biedt het onzekere, hoe ga je hiermee om en welke zekerheden moeten altijd boven twijfel verheven blijven?'

Deze studentendiagnose laat fraai de dilemma's en paradoxen van onze zekere, onzekere tijd zien. Er zit blues in over een type samenleving dat we voelen weg glijden. Paradise Lost. Er zit ook drang in naar vernieuwing en verandering. Met een vies hedendaags woord: innovatie.

Er schuilt een stille hunkering in naar de zekerheden van de naoorlogse verzorgingsstaat: een publiek, collectief fundament onder individuele vrijheid en avontuur. Maar ook kritiek op een overgebureaucratiseerde samenleving die particuliere dadendrang smoort, en desondanks leed en ongeluk niet buitensluit.

Het valt te hopen dat de 'generatie van onzekerheid' deze ambivalentie volhoudt en niet doorschiet in één van beide posities. Soms overheerst bij hedendaagse studenten iets te veel een verwend soort cultuurpessimisme. Ongerichte toekomstangst. Er is natuurlijk genoeg wat aanleiding geeft tot zorg en angst, maar een samenleving kan niet vooruit op basis van toekomstonzekerheid en vooruitgangskramp. Zeker niet als de meest getalenteerden en gefortuneerden, de studenten, daarbij voorop lopen.

Laat 'generatie van onzekerheid' een geuzennaam worden voor een generatie die toekomstangst overwint, en naar het motto van VPRO-Zomergast David Van Reybrouck, het leven breder en dieper leeft dan naoorlogse generaties wel gedaan hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.