Analyse

Marokko en Europa bundelen krachten tegen terrorisme

Marokkaanse martelpraktijken stonden samenwerking met Europese politie vaak in de weg. Die tijd is voorbij.

Spaanse agenten pakken in Melilla een terreurverdachte op. Beeld AFP/Getty Images

De Marokkaanse inlichtingen- en politiediensten spelen een sleutelrol in de strijd tegen de extreem-islamistische groepen in Europa. De nasleep van de aanslagen van IS in Parijs en de klopjacht in België zijn daarvan een bevestiging. Ondanks regelmatige aanvaringen over Marokkaanse martelpraktijken lijkt de informatieuitwisseling onmisbaar te zijn geworden voor de Europese veiligheid. Een nauwe samenwerking is nodig voor het ontmantelen van terreurcellen, vinden in ieder geval de diensten in België, Frankrijk en Spanje.

De Belgische koning Filip heeft vorige week persoonlijk aan koning Mohamed VI gevraagd om een samenwerking tussen de Marokkaanse en Belgische inlichtingendiensten. Dat werd, niet onbelangrijk, door het Marokkaanse ministerie van Binnenlandse Zaken bekendgemaakt.

Ruzie

De Belgische minister Jan Jambon, die eerder had verklaard dat hij geen idee had wat er speelde in de Brusselse randgemeente Molenbeek, liet in een toelichting weten dat er nogal wat verdachten met een al dan niet gedeelde Marokkaanse nationaliteit waren opgedoken. Of de Marokkanen een handje konden helpen, was de vraag. Het verzoek werd onmiddellijk ingewilligd.

Al in de jaren tachtig was er een nauwe samenwerking tussen de Marokkaanse en Belgische inlichtingendiensten, maar die eindigde in 2008 in een flinke ruzie. Reden was de zaak rond Abdelkader Belliraj, de Marokkaan met Belgische nationaliteit die in 2009 in Marokko wegens terreuractiviteiten werd veroordeeld tot levenslang. Belliraj, berucht als verdachte van een aantal Brusselse moordzaken, overvallen, wapenhandel en extremistische terreur, zou mogelijk informant voor de Belgische veiligheidsdienst zijn geweest. Zijn ontvoering en berechting in Marokko schoot de Belgen in het verkeerde keelgat.

Woedend

De Franse president Hollande dankte eerder al de Marokkaanse koning persoonlijk voor de bijdrage van zijn inlichtingendiensten die leidde tot het oprollen van de terreurcel in Saint-Denis. Ook Frankrijk had zo zijn problemen met de Marokkaanse inlichtingendiensten. Vorig jaar dreigde de directeur van de Marokkaanse spionnendienst, in Parijs op werkbezoek, te worden gearresteerd wegens een aanklacht voor martelpraktijken. Marokko reageerde woedend en er kwam een abrupt eind aan de samenwerking op anti-terreurgebied. Frankrijk heeft later de goede betrekkingen hersteld.

De nauwe samenwerking met Marokko kwam de afgelopen jaren het meest aan het licht in Spanje. In politiekringen geldt dat '80 procent' van de acties tegen veronderstelde terreurcellen met hulp uit Marokko tot stand komt. 'Het enige dat we ze nog niet hebben gegeven, zijn de wachtwoorden van onze computers', liet een politiemedewerker in de Spaanse pers zich ontvallen.

Minister van Binnenlandse Zaken Jorge Fernández zegt dat bij het delen van informatie en het afstemmen van acties sprake is van 'buitengewoon goede verhoudingen'. En dat is opmerkelijk, omdat de relaties tussen de twee buurlanden niet altijd even soepel plegen te verlopen.

Moeizaam

In de afgelopen twee jaar waren dat er voor zover bekend een tiental gezamenlijke acties. In augustus werden nog veertien arrestaties verricht - waarvan dertien in Marokko - en een terreurcel ontmanteld die aanslagen zou voorbereiden. In oktober zijn nog eens tien ronselaars voor IS opgepakt. Bijna zeventig terreurverdachten zitten in Spanje vast als gevolg van de gezamenlijke acties, van wie de meesten de Marokkaanse nationaliteit hebben of van Marokkaanse afkomst zijn. Er werd samengewerkt bij arrestaties in en rond de Spaanse enclaves Ceuta en Melilla en in schuilplaatsen van moslim-extremisten in Noord-Marokko, maar ook in de grote steden in de twee landen.

Twaalf jaar na de terreuraanslagen in Casablanca, waarbij 45 doden vielen inclusief twaalf zelfmoordterroristen heeft Marokko zich een positie als partner in de strijd tegen de terreur weten te verwerven. Aanvankelijk ging dat moeizaam: de politie- en inlichtingendiensten in Europa namen de informatie uit Marokko weinig serieus. Bovendien heerste wantrouwen tegen de inlichtingendiensten en de 'lange arm' waarmee de vroegere koning Hassan zijn geëmigreerde onderdanen in Europa in zijn greep probeerde te houden.

De aanslagen op treinen in Madrid in 2004 - met 193 doden de bloedigste aanslagen tot dusver op Europese bodem - betekenden een ommezwaai. Spanje stuurde een verbindingsrechter naar Rabat, die de vervolging van terreurverdachten aan beide zijden van de grens op elkaar moest afstemmen.

De samenwerking breidde zich vervolgens verder uit. Invloedrijke terreurdeskundigen zoals de Spanjaard Fernando Reinares dringen er nu op aan de samenwerking verder op te voeren. De redenering: Marokko heeft, met 1.500 jihadisten in Syrië en Irak en geradicaliseerde islamisten binnen zijn eigen grenzen, dezelfde strategische doelen in de terreurbestrijding als Europa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden