NieuwsDrukverbod door coronavirus

Marokkaanse kranten mogen eindelijk weer verschijnen: ‘Ik weet niet of het lukt terug te komen’

Marokko is het enige land ter wereld waar tijdens de lockdown geen papieren kranten mochten verschijnen. Nu de verkoop weer is toegestaan, zijn de meeste dag- en weekbladen huiverig om op te starten. ‘Dit is economische zelfmoord.’

In Casablanca worden kranten en tijdschriften op straat verkocht. Beeld uit 2007.Beeld Najib Nafid

Het was een verkeerd besluit, zegt Noureddine Miftah. Hij is hoofdredacteur en oprichter van het Marokkaanse weekblad Al Ayam, en net als al zijn collega’s kreeg hij in maart van de ene op de andere dag te horen van de minister van Cultuur dat zijn krant niet meer op papier mocht verschijnen. Alles om het coronavirus tegen te houden.

‘Marokko is het enige land ter wereld dat het drukken van kranten opschortte’, zegt Miftah aan de telefoon. ‘We liepen maandenlang alle inkomsten uit de verkoop mis. En er is nog een negatief effect: burgers denken nu misschien dat het virus zich via kranten verspreidt.’

Twee maanden bleef het drukverbod in stand, tot 26 mei. Toch hebben de meeste Marokkaanse kranteneigenaren het uitbrengen van een papieren versie sindsdien niet hervat. Dat geldt ook voor Al Ayam (‘De Dagen’). ‘Ik wacht af’, zegt Miftah. ‘Het zou economische zelfmoord zijn om nu weer op te starten.’

Cafébezoeker

De typische Marokkaanse krantenlezer is een mannelijke cafébezoeker, die een dagblad doorbladert terwijl hij een glaasje muntthee drinkt. Ziedaar meteen een van de moeilijkheden: de cafés bleven in Marokko tot diep in juni gesloten. Een krant kopen bij de kiosk dan? Dat was ook geen sinecure. In grote delen van het land, en ook in steden als Casablanca en Rabat, was tot deze week een verklaring nodig om de straat op te gaan. Veel kiosken bleven trouwens dicht, beducht om verlies te maken.

Kranten hadden het in Marokko al niet gemakkelijk, maar de coronacrisis kan voor een aantal van hen de genadeklap betekenen. In de Marokkaanse media beklaagden kranteneigenaren zich er zonder uitzondering over dat hun vaste kosten – de huur van een gebouw, de salarissen van de journalisten – doorliepen, terwijl ze nauwelijks inkomsten hadden.

Dat gold in versterkte mate voor een krant als Akhbar Al Yaoum (Nieuws van de Dag), die te maken heeft met een boycot van adverteerders sinds de oprichter, Taoufik Bouachrine, in de gevangenis zit. Bouachrine werd veroordeeld voor de verkrachting van vrouwelijke collega’s, maar velen vermoeden dat zijn celstraf samenhangt met de kritische koers van de krant. De krant leunt nu financieel haast alleen op wat de lezers binnenbrengen.

Reddingsplan

De Marokkaanse minister van Cultuur, Othman El Ferdaous, heeft afgelopen vrijdag een reddingsplan aangekondigd voor de geschreven pers. Hij denkt aan een bedrag van 200 miljoen Marokkaanse dirham (ruim 18 miljoen euro). Met dat geld wil hij onder meer de salarissen van journalisten betalen gedurende de maanden juli, augustus en september. Ook kunnen de media hun schulden ermee aflossen. Het overheidsgeld zal mogelijk enkele kranten door deze crisis heen slepen, maar maakt ook dat ze nog sterker afhankelijk worden van staatssteun dan ze al waren.

Einde van journalistiek model?

‘Ik weet niet of het lukt om terug te komen’, bekent ook Noureddine Miftah, de hoofdredacteur van Al Ayam, een krant die bestaat sinds 2001. Miftah heeft een lange geschiedenis in de Marokkaanse journalistiek. De oprichting van meerdere kranten staat op zijn naam, zowel kritische als volgzame. 

Onlangs viel de oud-voorzitter van de Marokkaanse vereniging voor krantenuitgevers nog op door zijn kritische houding: hij schreef op Facebook dat de minister van Binnenlandse Zaken zich moest schamen toen hij krantenjournalisten tijdens de ramadan wilde verbieden ’s avonds naar buiten te gaan. ‘Een aanval op de persvrijheid en een vernedering van het perskorps’, aldus Miftah.

Maar hoe lang hij zichzelf nog hoofdredacteur kan noemen? ‘De bevolking is hard geraakt door corona, en de koopkracht is afgenomen’, analyseert hij. ‘Ik vrees dat we in de toekomst minder zullen verkopen, minder advertenties zullen trekken, en steeds zwakker zullen worden.’

Grootvader van de media 

Ook voorheen las slechts 1 procent van de Marokkanen een papieren krant, volgens de Media Ownership Monitor van Reporters Without Borders. Al Ayam, toch een van de bekendere merken, heeft een oplage van maar 10 duizend exemplaren. Met zulke aantallen is het niet moeilijk om over de rand te vallen.

Bovendien: wie zegt dat de lezers terugkeren? Zijn ze nu niet voorgoed overgestoken naar online nieuwsbronnen? Misschien zijn de oude rituelen doorbroken. En wat te denken van overheidskantoren en grote bedrijven, zoals banken? Willen die straks nog wel een papieren abonnement? Of is dit het einde van een journalistiek model?

Feit is dat Marokkaanse nieuwssites, net als elders op de wereld, het ene na het andere bezoekersrecord vestigen. Maar de sites kunnen de papieren krant niet vervangen, meent Miftah. ‘De krant is de grootvader van de media’, vindt hij. ‘We hebben veel impact, en zijn ook betrouwbaarder.’ Dat laatste valt te betwijfelen: onder de Marokkaanse kranten zijn zeer gezeglijke titels, die vooral de koninklijke activiteiten breed uitmeten.

Tegelijkertijd heeft Miftah gelijk als hij zegt dat het nog steeds moeilijk is om met een nieuwswebsite geld te verdienen. Veel advertenties worden immers weggekaapt door Facebook en Google. ‘En hoe zwakker een krant er economisch voorstaat’, benadrukt de hoofdredacteur, ‘hoe moeilijker het wordt om haar democratische rol te vervullen.’

In Arabische wereld geldt de krant als gevaarlijk virus
Ook in coronatijd vechten regeringen in het Midden-Oosten met de journalistiek. In Libanon waren honden de dupe van nepnieuws, zag correspondent Ana van Es in april. 

Kwaliteitskranten profiteren van de crisis: uitleg en betrouwbaarheid zijn cruciaal
De belangstelling voor kwaliteitskranten als The New York Times, Le Monde en, ja, ook de Volkskrant is enorm gegroeid sinds de pandemie-uitbraak. Weegt de toestroom van lezers op tegen het verlies aan adverteerders? Een rondgang langs redacties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden