Marktwerking in zorg? Nee!

Een door Tweede Kamerlid Agnes Kant (SP) opgesteld manifest is fel tegen marktwerking in de zorg...

De ondertekenaars van dit manifest spreken zich uit tegen de ingeslagen weg van marktwerking in de zorg door dit kabinet. Marktwerking werkt niet in de zorg. De zorgvrager is geen klant, maar is bezorgd over zijn gezondheid, of is ziek.

Er is veelal sprake van een afhankelijke relatie. De zorgvrager is afhankelijk van de kennis van de professionele zorgverlener. Je kunt niet eerst drie weken rondkijken wat het beste 'product' is. Oftewel: de zorg is geen markt.

Voor de heilzaamheid van de marktwerking, om problemen in de zorg op te lossen, is geen enkele aanwijzing, voor negatieve effecten wel. Indien het marktprincipe verder wordt doorgevoerd zijn de volgende negatieve effecten te verwachten.

Minder samenwerking

Samenwerking en samenhang zijn wat de zorg juist méér nodig heeft. Door samenwerking kan de zorg beter op de zorgvrager worden gericht, integraal worden gegeven en kunnen wachtlijsten beter worden aangepakt (ketenzorg). Bundeling van krachten is noodzakelijk evenals een goede en gewenste spreiding in het land (ziekenhuizen). Concurrentie werkt samenwerking tegen, is hier zelfs strijdig mee en zal leiden tot versnippering van de zorg. Transmurale zorg wordt moeilijker.

De zorg wordt duurder

De markt en de vraagsturing daarin, zullen de kosten niet in de hand houden. Bij de huidige schaarste zullen de prijzen stijgen (bij het loslaten van de prijzen) en bij het opheffen van de schaarste zal de vraag stijgen. Marktwerking werkt consumptie in de hand. In de VS waar de zorg grotendeels is overgelaten aan de vrije markt, zijn de uitgaven aan zorg als aandeel van het nationaal inkomen (BBP) het hoogst (14,8% BBP in 2002, OECD: Health data 2004). Uit vele recente Amerikaanse onderzoeken blijkt dat de kosten van de zorg toenemen bij marktwerking. Dat valt onder meer te verklaren uit meer bureaucratie, hogere salarissen voor managers en winstgerichtheid.

Minder kwaliteit

Het marktprincipe betekent zoveel mogelijk zorg leveren tegen een zo laag mogelijke prijs. Het risico is groot dat er bezuinigd wordt op kwaliteit, scholing en arbeidsomstandigheden van het personeel. Zoals bij de medio jaren negentig ingevoerde marktwerking in de thuiszorg. Ook de kritische conclusies van de Inspectie voor de Gezondheidszorg over de kwaliteit van privé-klinieken geven reden tot bezorgdheid.

Meer bureaucratie

Marktwerking leidt tot meer bureaucratie. De overheid zal misschien minder regels stellen, maar de marktspelers zullen verantwoording eisen tot in detail. Uit recente Amerikaanse onderzoeken blijken bureaucratie en overhead juist hoger te zijn dan in een niet-marktsituatie. De voorgestelde systematiek (DBC: diagnose-behandel-combinaties) als marktgericht instrument zal de bureaucratie enorm doen toenemen.

Weinig oog voor lange termijn

Preventie, bij uitstek dat onderdeel van de zorg dat zich richt op de lange termijn, zal minder aandacht krijgen. Meer investeren in preventie kan op termijn enorme gezondheidswinst opleveren. Omdat het niet op korte termijn geld oplevert voor de zorgverzekeraars, is de kans groot dat zij hier juist minder in investeren.

Aantasting solidariteit

De markt zal zich eerder richten op lucratieve zorg waar snel aan te verdienen valt. De markt zal zich eerder richten op klanten die het kunnen betalen, zoals voorrangszorg voor werkgevers en mensen met hogere inkomens. Het risico bestaat dat wie niet bij kan betalen, langer moet wachten, kwalitatief minder zorg krijgt, of minder keuzevrijheid. Bovendien bestaat het gevaar van risicoselectie door zorgverzekeraars.

Ondertekenaars:
Prof. dr H.E.M. Baartman, bijzonder hoogleraar preventie en hulpverlening inzake kindermishandeling, Vrije Universiteit Amsterdam
Dr Jaap B. Bakker, psychiater en bestuurder in de gezondheidszorg
Th.M.G. van Berkestijn, arts en bestuurder in de gezondheidszorg
P.J. Brakenhoff, locatiedirecteur Diafaan locatie Thuvine, Parkflat en Wilgenplas
Prof. Wim van den Brink, hoogleraar klinische epidemiologie verslavingszorg, Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam
Mr dr M.A.J.M. Buijsen, universitair hoofddocent gezondheidsrecht, Erasmus Universiteit Rotterdam
Ben V.M. Crul, arts, hoofdredacteur Medisch Contact en manager Artsennet a.i.
Prof. dr E.J. Dorhout Mees, em. hoogleraar inwendige geneeskunde, Rijks Universiteit Utrecht en EGE Universiteit Izmir, Turkije
Mr dr A.P. den Exter, gezondheidsjurist, Erasmus Universiteit Rotterdam en partner in de Solarisgroep
Prof. dr H. Galjaard, em. hoogleraar humane genetica, Erasmus Medisch Centrum Rotterdam
Prof. dr Ad van Gennep, em. hoogleraar orthopedagiek UvA en em. hoogleraar zorg voor verstandelijk gehandicapten UM
Prof. dr Erik de Gier, hoogleraar sociaal beleid UvA
Marianne Goorhuis, voorzitter Raad van Bestuur Trias Jeugdhulp Zwolle
Prof. W.J. de Gooijer, hoogleraar Universiteit Leiden
Sjaak de Gouw, arts en directeur GGD Zuid-Holland Noord
Prof. dr D.E. Grobbee, klinisch epidemioloog, UMC Utrecht
Frank Gunneweg, huisarts en voorzitter stichting Vrije Huisarts
Prof. dr J. van Gijn, hoogleraar/opleider neurologie, UMCU en hoofdredacteur Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde
J.S. van der Heide, lid Raad van Bestuur St. Zorgsaam (waaronder ziekenhuis Zeeuws-Vlaanderen)
Jaap van den Heuvel, algemeen directeur Rode Kruis ziekenhuis Beverwijk
Agnes Kant, epidemioloog, doctor in de gezondheidswetenschappen en Tweede-Kamerlid SP
Prof. dr Gerard Ligthart, em. hoogleraar klinische geriatrie, Vrije Universiteit Amsterdam
Prof. dr Anton J.M. Loonen, hoogleraar farmacotherapie bij psychiatrische patiënten RUG, DeltaBouman Psychiatrisch Ziekenhuis
Hans Nobel, huisarts en voorzitter Eerste Landelijke Huisartsengroep (ELHA)
Chris Oomen, voorzitter Raad van Bestuur zorgverzekeraar DSW
Prof. dr Doeke Post, em. hoogleraar sociale geneeskunde, Rijks Universiteit Groningen
Sjef Rambachs, lid Provinciale Raad van de Volksgezondheid in Limburg en ex-directeur Thuiszorg Noord-Limburg
Drs Lucien E.F. van Ruth, algemeen directeur thuiszorg IJmond, Beverwijk
S. Thomas, hoogleraar huisartsgeneeskunde, Erasmus MC Rotterdam
Arno Timmermans, huisarts en medisch directeur/bestuursvoorzitter Nederlands Huisartsen Genootschap
Prof. dr P.J.M. van Tongeren, hoogleraar wijsgerige ethiek, Radboud Universiteit Nijmegen, buitengewoon hoogleraar ethiek, Katholieke Universiteit Leuven
Prof. dr Koos van der Velden, hoogleraar Public Health, UMC St. Radboud Nijmegen
Prof. dr Th. J. M. Verheij, hoogleraar huisartsgeneeskunde, UMC Utrecht
Bas Vos, voorzitter Landelijke Huisartsen Vereniging
Prof. dr C. van Weel, hoogleraar huisartsgeneeskunde, UMC St. Radboud Nijmegen
Dr Joost Zaat, huisarts en hoofdredacteur Huisarts & Wetenschap
Prof. dr Gerhard Zielhuis, hoogleraar epidemiologie, UMC St. Radboud Nijmegen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden