Marktwerking basisverzekering gaat PvdA te ver

Deregulering is een nieuwe toverterm voor een ander zorgstelsel met basisverzekering. Maar waar blijft de solidariteit? Is in ons model geregeld, zegt voorzitter A....

Van onze verslaggevers Femke Deen

Eén ding lijkt zeker: Nederland krijgt een basisverzekering voor de ziektekosten. Maar wat gaat daarin?, en vooral: hoe wordt het betaald? Dat zijn de vragen waarover een kerngroep uit het kabinet vandaag vergadert. De vijf ministers van de PvdA, de VVD en D66 zullen er niet in één keer uitkomen, maar ze zijn al verder dan ze nauwelijks een jaar geleden hadden kunnen denken. Eerdere pogingen van progressieve partijen om het ziekenfonds en de particuliere verzekering samen te voegen stuitten op verzet van liberalen, verzekeraars en werkgevers.

Zo moest PvdA-staatssecretaris Simons in 1993 zijn ambitieuze plan voor een basisverzekering onder druk opgeven. Doel van het plan-Simons was vooral vergroting van inkomenssolidariteit. De PvdA wilde af van de tweedeling die in het huidige systeem bestaat, waar rijkeren particulier zijn verzekerd en niet genoeg meebetalen aan ziektekosten voor anderen. De premie moest grotendeels inkomensafhankelijke worden, zoals nu al bij het ziekenfonds het geval is. Het plan sneuvelde jammerlijk, toen het CDA zich op het laatste moment terugtrok. Na dit debacle trokken de politieke partijen hun handen haastig van het onderwerp af.

De grote omslag voltrok zich in 1999. Het CDA kwam met een discussiestuk, dat bij een deel van de achterban als een bom insloeg: alle verzekerden zouden een kostendekkende premie gaan betalen.

De AWBZ bleef apart. Als de gezamenlijke kosten de 10 procent van het inkomen te boven zouden gaan, krijgen verzekerden de rest terug van de belasting.

Inmiddels was de VVD gecharmeerd geraakt van een advies van de door minister Borst ingestelde commissie-De Vries. Met elkaar concurrerende verzekeraarszouden taken van de overheid overnemen. Dat het ook zo kon, veranderde voor de VVD de zaak. Borst kreeg lucht van dieommekeer en achtte dit een goed tijdstip om de discussie te heropenen.

In de herfst van 1999 zei de bewindsvrouw tegen een verraste Tweede Kamer dat zij nog deze kabinetsperiode een verplichte basisverzekering voor iedereen wil introduceren. Daartoe zou ze 'bouwstenen' gaan verzamelen. Ze wilde grotendeels inkomensafhankelijke premies, zoals haar eigen partij D66 ook altijd voorstond.

Alle partijen spraken zich, hetzij voorzichtig, hetzij enthousiast, uit voor een basisverzekering. Maar over wat er in die basisverzekering moet komen en hoe het moet worden betaald, lopen de meningen toch stevig uiteen.

De VVD wil dat de overheid de regie in de zorg meer aan de verzekeraars laat.

De verzekeraars moeten met elkaar concurreren via de nominale premie. Dat zal hen dwingen zo goedkoop mogelijke zorg in te kopen.

Het idee van een vaste premie, onafhankelijk van het inkomen, kreeg plots een Kamermeerderheid toen D66 vorig jaar een nieuw standpunt innam. De partij pleit, anders dan haar eigen minister Borst, nu voor een grotendeels vaste premie en een kleinere inkomensafhankelijke premie.

Marktwerking is wat VVD, D66 en het CDA nu als een onontbeerlijk instrument voor een nieuw zorgstelsel met een basisverzekering noemen. De overheid faalt, de verzekeraars moeten haar taak overnemen. Dereguleren en vraagsturing, dat zijn de nieuwe tovertermen.

Maar dit vinden PvdA en GroenLinks te ver gaan. Dit was niet wat zij bedoelden met een basisverzekering. Solidariteit, dat was het doel. Tot hun grote verrassing kwam echter de SER (dus inclusief de bonden) met een advies dat naadloos aansluit bij dit marktdenken. Regeringspartij PvdA lijkt daarmee voor het blok gezet.

De VVD en D66 willen dat minister Borst voor de verkiezingen van volgend jaar een plan klaar heeft, waarmee een nieuw kabinet direct aan de slag kan. De PvdA betwijfelt of het allemaal zo snel kan, en houdt er rekening mee dat in een kabinetsformatie nog op vele punten stevig zal moeten worden onderhandeld.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden