Marktfalen én overheidsfalen zijn alomtegenwoordig en daarom moeten we kijken naar wat wel werkt

Het spel en de knikkers

.

Frank Kalshoven

De kop in de Volkskrant van vrijdag was: 'Inburgeren als businessmodel'. In de intro stond dat de gemeente Veldhoven de begeleiding van statushouders overlaat aan private investeerders. 'Die verdienen goed als vluchtelingen zonder bijstand kunnen.' Wat dacht u toen u dat las, of wat denkt u nu op basis van de gegeven informatie?

A: Dit is het toppunt van economisering van de samenleving en de afbraak van onze collectieve voorzieningen. Moet nu echt overal geld aan worden verdiend? Arme statushouders!

B: Goed zo! Niets werkt zo heilzaam als marktwerking, met sterke financiële prikkels voor investeerders om resultaat te boeken.

C: Interessant, vertel verder.

Natuurlijk kiest u C. Maar u kon het vast niet helpen ook een beetje A of B te vinden, afhankelijk van de vraag of u meer van de overheid, het collectief en de solidariteit bent, of juist meer van de markt, het individu en de prikkels.

Waarom is C het beste antwoord? Omdat markten en prikkels vaak falen. En omdat de overheid er vaak niet in slaagt te organiseren wat we willen. Marktfalen én overheidsfalen zijn alomtegenwoordig en daarom moeten we, zonder vooroordelen, kijken naar wat werkt.

De overheid is er niet zo goed in mensen met een bijstandsuitkering aan het werk te krijgen. De gemeenten Amsterdam en Rotterdam deden deze collegeperiode een wedstrijdje bijstandsaanpak. Amsterdam, met een SP-wethouder, koos voor een begripvolle en lieve benadering. Rotterdam, met een Leefbaar-wethouder, opteerde voor een stoere en dwingende benadering. Het gaf de wethouders een mooie kans zich (ook tegenover elkaar) te profileren. Effect? Botweg geformuleerd: geen verschil.

Helpt het aanbesteden op de markt van re-integratie-diensten, zoals scholing en arbeidsbemiddeling? Soms, een beetje. Maar goed aanbesteden is hartstikke moeilijk, noteerden we op deze plaats laatst al. Het is geen daverend succes.

Veldhoven is daarom interessant. Daar doen ze iets anders. De gemeente stuurt statushouders door naar een private organisatie en betaalt geen cent voor de dienstverlening die deze organisatie levert. De organisatie kiest zijn eigen aanpak en investeert hierin een miljoen euro.

Pas als die aanpak succesvol is - de statushouders hoeven twee jaar lang geen beroep meer te doen op de bijstand - volgt de betaling door de gemeente. Die is dan ook fors: het equivalent van zes jaar uitkeringen, volgens de Volkskrant. Zo'n constructie heet een 'social impact bond'. Een publiek doel bereiken met privaat geld dat financieel rendeert.

Het verschil met de overheid? De prikkel voor de organisatie om mensen aan het werk te helpen is veel groter dan die voor een sociale dienst.

Het verschil met de inkoop van diensten? Een organisatie kan succesvol losse diensten verkopen aan een gemeente en die ook succesvol uitvoeren, maar dat wil dan niet per se zeggen dat het hoofddoel - structureel aan het werk - ook wordt gehaald. In Veldhoven telt juist alleen het resultaat.

Twee elementen vallen op in de zelfgekozen aanpak van de aanbieder, IamNL. Ten eerste investeert de club veel meer tijd en geld dan gebruikelijk is in het menselijk kapitaal van de statushouders, zowel in hun (taal)capaciteiten als in hun mentaliteit. Ten tweede eist de organisatie dat de statushouders vijf dagen per week tussen 9.00 en 17.00 aanwezig zijn, actief meedoen en de handen uit de mouwen steken. IamNL eist dus ook een forse investering in tijd en moeite van de statushouders zelf.

Gaat het werken? Laten we hopen op een hoog rendement, maatschappelijk én financieel.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.