Markt bedreigt Nederlands afvalbeleid

Nederland heeft zijn afvalzaakjes op orde. Maar dit succesverhaal wordt bedreigd. Privatisering van Europese afvalbedrijven en liberalisering van het afvalbeleid herbergen risico's....

Het Nederlandse afvalbeleid is succesvol. Hoe slordig burgers en bedrijven afval ook aan de straat zetten, overal wordt het netjes opgehaald om daarna gedegen te worden verwerkt. Verbrandingsinstallaties stoten nog slechts minieme hoeveelheden dioxines uit dankzij peperdure reiniging. As wordt hergebruikt in de bouw.

Dit succesverhaal wordt bedreigd door stijgende binnenlandse kosten, waardoor afval goedkoper naar andere Europese landen kan worden afgevoerd. Daarnaast hebben geliberaliseerde afvalbedrijven steeds meer moeite hun dure installaties betaalbaar draaiend te houden. Minister Pronk van VROM wil deze kosten per 1 januari nog eens verhogen.

De afvalverwerking in Nederland kostte 3 miljard gulden in 2000, ofwel 470 gulden per huishouden. De verbrandingstarieven bedragen 220 gulden per ton. Om nutteloze stort van afval onaantrekkelijk te maken, worden de storttarieven steeds hoger opgetrokken. Per ton afval wordt 145 gulden stortheffing gevraagd. Dit gaat begin volgende maand omhoog naar 170 gulden.

Het wegvallen van de landsgrenzen werkt in de hand dat allerlei afvalstromen weglekken naar goedkopere landen. In de eerste acht maanden van dit jaar ging minstens 150 duizend ton afval de grens over, illegale afvalstromen niet inbegrepen.

'Door de torenhoge belasting op brandbaar en herbruikbaar afval wordt het nog aantrekkelijker om ongesorteerd afval te exporteren naar Duitsland, waar een stortverbod noch een stortheffing geldt', zegt J. Rooijakkers, directeur van afvalverwerker Twence in Hengelo. 'Daarmee plaatsen we onze dure sorteerinrichtingen in een onmogelijke concurrentiepositie.'

Officieel mag deze export alleen wanneer sprake is van een 'nuttige toepassing'. De grenzen blijven dicht voor afval met bestemming 'storten of verbranden'. Helder is deze definitie allerminst, waardoor 'slim scheiden en sluw rijden' aantrekkelijk wordt. Bovendien heeft strikte controle op afvaltransport en handhaving aan de grens geen hoge prioriteit.

'Slepen met afval is een dure aangelegenheid, maar als de tarieven in Nederland verder stijgen, wordt het wel steeds aantrekkelijker', zo gelooft ook afvalonderzoeker E. Dijkgraaf van de Erasmus Universiteit Rotterdam.

Dijkgraaf constateert dat ook de grenzen tussen afval en energie vervagen. Afvalinstallaties wekken energie op, en energiecentrales stoken afval bij. Maar de grootste bedreiging voor het Nederlands afvalbeleid vormt de privatisering van de afvalmarkt. Kleine lokale bedrijven gingen over in Sita, dochter van de Franse Suez-groep, die ook belangen heeft in de water- en energiemarkt.

Zo'n multinational is mogelijk niet bijzonder betrokken bij schone straten in Nederland. 'Daarom zal de gemeente zorgplicht voor afvalinzameling houden en via contracten de verwerking moeten vastleggen', meent H. Huisman, directeur van het Afval Overleg Orgaan (AOO). 'Daar waar de eigendomsrelatie wegvalt of verwatert, dient er extra regulering en toezicht te komen.'

Rooijakkers van Twence is er intussen allerminst gerust op. 'Nederland moet eens ophouden de ''gekke Henkie'' van Europa te spelen. Hier geen kernenergie toestaan, maar wel atoomstroom importeren. En hier geen afval willen storten, maar wel instemmen met de export van ongesorteerd afval naar Duitsland.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden