Markant pacifist met fascinatie voor kunst

Het eeuwige leven: Hans Bruggeman (1927-2016)

Welbespraakt en charmant was Hans Bruggeman, een van de eerste antikernbomactivisten in Nederland. Voor de PSP zat hij in de Tweede Kamer.

'Ik ben eerste plaats mens, in de tweede plaats man en in de derde plaats homo', zei Hans Bruggeman over zichzelf . 'Hans hield van mensen', zegt Jaap van Vredendaal, een goede vriend van hem. 'Zijn vaste citaat kwam van Rosa Luxemburg: "Das Menschliche entscheidet".'

Hij was markant, kleurrijk, geëngageerd, welbespraakt, kunstminnend en charmeur. Het is maar een deel van de kwalificaties die Hans Bruggeman op zijn uitvaart werden toegedicht.

Hans Bruggeman was Kamerlid voor de PSP (Pacifistisch-Socialistische Partij), een van de voorlopers van GroenLinks. Lange tijd was hij vrijwilliger bij Amnesty International. Maar hij zal vooral worden herinnerd als een van de eerste antikernbomactivisten van Nederland. Bruggeman was voorzitter van het Comité voor de Vrede 1961 dat vredesfietstochten hield en 'Ban de Bom-demonstraties' organiseerde toen dat in de hitte van de Koude Oorlog maatschappelijk not done was. De gemeente Amsterdam verbood zelfs de leuze 'Geen kernwapens in Nederland' en Den Haag pakte 120 vredesdemonstranten op omdat een oproep tot vrede gelijk stond met oproep tot communisme.

Protest

Toen de groep in actie kwam omdat militairen uit de Portugese dictatuur meededen aan een taptoe in de stad, kwam het voor het eerst tot rellen. Paul Denekamp, auteur van Sporen van pacifistisch socialisme, zegt dat 'het in die begintijd al mooi was als er vijfduizend demonstranten kwamen'. 'Niet te vergelijken met de half miljoen bij de antikruisrakettendemonstraties in de jaren tachtig.'

Pas na 1965, toen de demonstraties tegen de oorlog in Vietnam begonnen, werd de beweging breder. Nadat hij Kamerlid was geworden, stelde Bruggeman kritische vragen aan premier De Jong over de oprichting van een Nederlands vrijwilligerskorps dat met de Amerikanen zou willen optrekken in Vietnam. Hier zou onder anderen prins Bernhard achter zitten.

Op 15 oktober overleed Bruggeman in verpleeghuis De Rietvinck in de Amsterdamse Jordaan. Daarvoor woonde hij in een naastgelegen flat van de L.A. Ries Stichting.

Hans Bruggeman met een eenmansprotest voor het Amerikaans Consulaat in Amsterdam tegen napalmbombardementen. Beeld anp

Fascinatie voor kunst en ethiek

Bruggeman werd geboren in Voorburg. Na het gymnasium ging hij eerst geschiedenis en daarna theologie studeren, maar beide studies zou hij niet afmaken. 'De theologiestudie koos hij omdat hij geïnteresseerd was in de ethiek van de religie, niet vanwege de dogmatiek', zegt Van Vredendaal. Hij werkte onder meer als ambtenaar bij de Rijksgebouwendienst en bij de Rijks Psychologische Dienst, voordat hij in 1963 werd gekozen als Kamerlid.

Bruggeman maakte deel uit van een vier man tellende PSP-fractie met Henk Lankhorst, Gerard Slotemaker de Bruine en Pieter Burggraaf. In 1967 kon hij niet herkozen worden, omdat het Kamerlidmaatschap onverenigbaar was met dat van raadslid voor de PSP in Amsterdam.

Een fascinatie voor moderne kunst, met name de Cobra-beweging, bracht Bruggeman ertoe te gaan werken bij het Voorzieningenfonds voor Kunstenaars. Daarna werd hij directeur van de Volksuniversiteit in Amsterdam. In 1985 zou hij consulent worden bij het materiaalfonds voor beeldende kunst.

Drie jaar geleden tekende Dick Verroen zijn levensverhaal op met als titel Hans Bruggeman - Het is mij ondanks alles altijd goed bevallen

Na zijn pensioen in 1989 werd hij vrijwilliger op het hoofdkantoor van Amnesty International, eerst als secretaris van de 'beroepsgroep politie', daarna als receptionist en ten slotte bij de afdeling vluchtelingen. Hij was ook actief in de Stichting Wijzer die scholingactiviteiten voor oudere homo's organiseerde.

Drie jaar geleden tekende Dick Verroen zijn levensverhaal op met als titel Hans Bruggeman - Het is mij ondanks alles altijd goed bevallen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.