Markant en worteliaans

Veel vrouwenogen kijken je aan op de tekeningen van Ans Wortel, voorzien van handgeschreven poëtische teksten. Een expositie en een kloeke uitgave laten zien hoe kleurrijk ze was.

Marieke de Geus en Boudewijn hiltermann (samenstelling) : Ans Wortel

Boudewijn Hiltermann; 384 pagina's; € 49,95.


Eind jaren vijftig kwam beeldend kunstenares Ans Wortel (1929-1996) gescheiden en berooid naar Amsterdam. Er bestaat een foto, genomen op haar kamer in de Ferdinand Bolstraat, waarop je haar gedreven ziet zitten schilderen, ingeklemd tussen twee bedden waarin haar jonge kinderen liggen te slapen. Jan Cremer, die in de jaren voordat Ik Jan Cremer (1964) verscheen al opzien baarde als kunstnozem, sleurde de kunstenares mee naar de Sociale Dienst en riep daar dat Ans Wortel de op één na beste kunstschilder van Nederland was, terwijl ze een eetgast niet meer kon bieden dan aardappels en spinaziewater. Een schande. Help deze vrouw. Dat gebeurde.


Bijna romantisch aandoende passages en documenten zijn dat, in het grote overzichtswerk met de allesomvattende titel Ans Wortel, dat verschijnt bij een overzichtsexpositie in museum Jan van der Togt in Amstelveen.


Temeer romantisch, en niet tragisch, daar het later allemaal stukken beter ging: Wortel woonde twintig jaar in de artistiek- vervallen oud-burgemeesterswoning Kranenburgh in Bergen. Haar kleurrijke en abstract-figuratieve (ofwel 'worteliaanse') gouaches, etsen en collages sloegen aan in het commerciële galeriecircuit en door haar markante optredens in de media en memoires werd ze een bekende Nederlander. Wel érg geliefd zelfs en misschien toch weer te 'begrijpbaar' voor de kunstcritici die vernieuwing vóór alles prediken, maar dat was een lot waarmee ze kon leven.


Als ze ergens kon exposeren, was haar eerste vraag: 'Mag ik daar roken?' Zo niet, dan ging het feest niet door. Vier pakjes sigaretten pafte ze op een dag weg, afgewisseld met een paar goede slokken. Ze had dan ook een stem die je niet gauw vergat, en die ze zelf in een gedicht als volgt omschreef: 'hij moet ongeveer 't midden houden/ tussen de geur van een palingrokerij/ en de smaak van 'n warme worst'.


In haar arme tijd werkte ze met Buisman koffiesiroop, bietenwater en gewone schrijfinkt waar ze suiker in strooide, want dat gaf 'prachtige sterretjes in de lucht'. Met vlekken en spatten als ondergrond ging ze voortaan aan de slag. Later kwamen er ook worteliaanse tekstregels onder haar werkstukken. Aanwijzingen soms, poëtische flarden op andere momenten.


Bij een gouache uit 1969: 'de schaduwen/ waaruit we kwamen/ en waarbij vergeleken/ we altijd onmondige kinderen blijven'.


Of 'het maartlied der poezigen onder ons'.


En 'heb er maar vree mee dat je als eenling eenling zal/ blijven... met z'n allen is ook niet alles'.


De vele vrouwenogen die je aankijken, en tekstregels die je uitnodigen tot opnieuw kijken, brengen Ans Wortel weer helemaal terug. 'Ik ben niet zo diplomatiek', zei ze in 1987 tegen Ineke van den Bergen die haar interviewde voor de VPRO Gids: 'Dat hebben veel wijven die zelfstandig zijn, die schieten misschien als vrouw een beetje tekort. Voor lieve lachjes en echte wijvenstreekjes en pikant ondergoed enzo is geen tijd. Dat is jammer, maar het is zo.'


Zij gaf ons weer andere dingen.


Tentoonstelling Ans Wortel in Museum Jan van der Togt, Dorpsstraat 50, Amstelveen, tot 21 april. Opening zondag 3 maart.

WORTEL VERZAMELEN

De tentoonstelling in Amstelveen (en het boek) is een initiatief van Boudewijn Hiltermann, die in de loop der jaren meer dan 400 werken van Ans Wortel verzamelde. 'Ik heb Ans ook persoonlijk gekend, vanaf het einde van de jaren zeventig. Ik woon in Warmenhuizen, en Ans destijds vlakbij, in Bergen. Mijn vrouw en ik kochten een gouache van haar, en toen is het begonnen. Het verzamelen is een tikje uit de hand gelopen. Op elke veiling sloegen we toe. Het mooie is wel dat ik nu in Amstelveen 300 Wortels kan laten zien.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.